Grenzen trekken

DE RUZIE OVER de accijnsverhoging op tabak en benzine dreigt een deukje in de begroting en een schram op de deugdelijke reputatie van minister van Financiën Zalm te veroorzaken.

De schade ontstaat door de opstelling van zijn eigen partij ten gunste van rokers en rijders. Nadat eerder een krappe meerderheid van de Kamer zich had uitgesproken tegen de kabinetsplannen voor hogere accijnzen en het kabinet vervolgens besloot deze moties naast zich neer te leggen, heeft de VVD-fractie het accijns-dossier er niet overzichtelijker op gemaakt.

Dat komt voor een deel omdat met de voorgestelde accijnsverhogingen twee doelen worden nagestreefd. Aan de ene kant gaat het om een belastingmaatregel voor een beetje inkomenspolitiek (de extra tabaksaccijns zou worden gebruikt om het tarief van de laagste schijf iets te verlagen), aan de andere kant is het doel gedragsbeïnvloeding. Nederlanders moeten minder vaak de auto nemen en minder opsteken. Dat is goed voor mens en milieu.

Maar er is grensoverschrijdend ontwijkingsgedrag. Nu Duitsland tot Nederlands teleurstelling een verhoging van de benzineaccijns voor zich uit heeft geschoven, wordt het prijsverschil langs de oostgrens wel heel groot. Daarom heeft het ministerie van Financiën bedacht om in het grensgebied een beperkte accijnsverhoging door te voeren. Anders gezegd: Nederland krijgt te maken met binnenlandse verschillen in de hoogte van de benzineaccijns. Het is de vraag of dat van de Europese Commissie in Brussel mag en de rechtsongelijkheid zal ongetwijfeld door een verontwaardigde pomphouder net buiten het 'gedooggebied' worden aangevochten.

Bij de tabaksaccijns dreigt door de opsplitsing van de materie in twee VVD-amendementen (afwijzing accijns en afwijzing verlaging eerste schijf) een ander probleem voor Zalm te ontstaan. Een Kamermeerderheid zal naar verwachting de twee kwartjes accijns afstemmen en een andere Kamermeerderheid zal de verlaging van het belastingtarief handhaven. Dan heeft Zalm een gat van zo'n driehonderd miljoen gulden. Dat zou voor het eerst zijn sinds de invoering van het structurele begrotingsbeleid van dit kabinet.

PRIJSPRIKKELS OM economisch gedrag te beïnvloeden zijn een instrument waarvan het effect over het algemeen niet in twijfel wordt getrokken en dat minder verstorend werkt dan bijvoorbeeld subsidies. De VVD-fractie ontkent hiervan de werking of verzet zich tegen de beoogde gedragsverandering. Het uitgangspunt bij het kabinetsbeleid is dat roken steviger moet worden ontmoedigd en dat de variabele kosten van autogebruik omhoog moeten. Ook al heeft dat ingecalculeerde grenseffecten, hiervoor valt meer begrip op te brengen dan voor het opportunisme van de liberale fractie.