Principiële Boutros buigt nog niet voor 'Goliath'

VN-chef Boutros Boutros-Ghali legt zich nog niet neer bij het Amerikaanse veto tegen zijn herbenoeming en handhaaft zijn kandidatuur, maar in zijn hart weet de Egyptenaar (74) dat de VS hem gisteren een enkele reis Kairo hebben bezorgd. De VN-secretaris-generaal zei afgelopen zondag dat vrienden hem hadden aangeraden de strijd aan te binden met de Amerikaanse regering. “Maar hoe kan ik Goliath bestrijden? Wie ben ik om een supermacht te bestrijden? Dat kan ik niet.”

Boutros-Ghali blijft bij zijn kandidatuur “uit principe”, niet alleen omdat hij van nature koppig is. De oud-hoogleraar vindt ook dat de VS hem zeer ondiplomatiek hebben behandeld en weet zich gesteund door de Derde Wereld en veel Westerse leiders. In de Veiligheidsraad stonden gisteren de veertien overige leden achter hem.

De VS handhaven naar hun zeggen hun veto net zolang tot Boutros' tweede termijn van vijf jaar van de baan is, omdat hij onvoldoende hervormingen heeft doorgevoerd en geen vertrouwen meer heeft van de regering-Clinton en het Congres. De VS roepen om een andere Afrikaanse kandidaat, een missie die in goede handen is bij de kordate VN-ambassadeur Madeleine Albright, zelf kandidaat om minister van Buitenlandse Zaken Warren Christopher op te volgen.

Al met al lijkt een machtsstrijd aangebroken, waarvan zowel de afloop als duur onvoorspelbaar zijn. Dreigt nu weer een veto-slag zoals in 1981, toen China zestien keer een veto uitsprak tegen een derde termijn van de Oostenrijker Waldheim en de VS zestien keer de Tanzaniaan Salim A. Salim blokkeerden, waarna de Peruviaan Perez de Cuellar als compromis uit de bus kwam?

Frankrijk protesteerde gisteren meteen tegen het Amerikaanse veto en herinnerde aan het eigen vetorecht. “Wij stellen vast dat één land weigert toe te geven aan de consensus van de wereld”, aldus een regeringswoordvoerder in Parijs. China heeft al laten weten àlle kandidaten die niet acceptabel zijn voor de Afrikanen, te zullen treffen met een veto. De twee resterende van de vijf permanente leden van de V-raad, met vetorecht, zijn Rusland, dat Boutros-Ghali steunt, en Groot-Brittannië dat andere lidstaten opgeroepen heeft rekening te houden met de Amerikaanse blokkade.

De Afrikaanse lidstaten staan nu voor de keuze: houden ze vast aan Boutros-Ghali of komen ze met een nieuwe Afrikaanse kandidaat? De traditie geeft hun wel recht op een tweede termijn. Voorlopig leggen zij de 14-1-stemming uit als een overwinning voor Boutros-Ghali en weigeren ze over andere kandidaten te spreken, woedend als ze zijn over het machtswoord van één land, dat voor 1,4 miljard dollar in het krijt staat bij de VN.

Het is zeer de vraag of de Afrikaanse landen wèl de mogelijkheden hebben om de strijd aan te binden met de VS. Volgens het VN-Handvest zou een meerderheid van de 185 lidstaten in de Algemene Vergadering in theorie de Veiligheidsraad kunnen overstemmen en de herbenoeming van Boutros-Ghali alsnog kunnen bezegelen. Zoiets gebeurde één keer in de VN-geschiedenis: in 1950 vetode de Sovjet-Unie de herbenoeming van de Noorse VN-chef Trygve Lie, die door de Algemene Vergadering werd herbenoemd, een strijd waaruit de VN gehavend te voorschijn kwamen.

De VN-lidstaten zijn nu niet uit op zo'n confrontatie en willen de VS niet tegen zich in het harnas jagen, juist nu de VN in laag aanzien staan bij het Congres. “Als deze kwestie naar de Algemene Vergadering gaat in 1996, zou het de Verenigde Naties kunnen vernietigen”, aldus een Westerse VN-diplomaat. Amerikaanse steun is bepalend voor overleving van de VN, weten de lidstaten. Waarschijnlijk zullen zij dat belang het zwaarst laten wegen.

Dat de oud-hoogleraar internationale betrekkingen en ex-onderminister vasthoudt aan zijn kandidatuur, lijkt toch te getuigen van weinig inzicht in de internationale machtsverhoudingen. De Amerikaanse aanpak is daar zelfs ook een gevolg van. Volgens zijn medewerkers heeft Boutros-Ghali de afgelopen jaren “te weinig aandacht” besteed aan de relatie met het Congres, dat isolationistische trekken vertoont. De Republikeinen hebben hem tijdens de recente verkiezingscampagne afgeschilderd als een archaïsche en niet-mediamieke VN-chef, en als een symbool van inmenging in het Amerikaanse buitenlandse beleid. De regering wil hem kwijt om het Congres te overtuigen alsnog de schulden te voldoen, en wrijft hem behalve een te laag tempo van hervormingen ook de debâcles in Somalië, Bosnië en Rwanda aan.

President Clinton heeft de VN-chef nooit te woord willen staan over de blokkade, terwijl het nieuws zelf werd gelekt naar The New York Times. Dat is vernederend voor de persoon in kwestie, maar voor Amerika een zaak van calculerend leiderschap. De VS lijken het tijdelijke isolement in de V-raad voor lief te nemen. Clinton heeft er zelfs oproepen van 'bevriende' Europese leiders als Kohl en Chirac voor getrotseerd, in de wetenschap dat na 31 december 1996 de huidige selectie-perikelen weer snel vergeten zullen zijn.

    • Robert van de Roer