Gering animo voor Christina's topschilderijen

AMSTERDAM, 20 NOV. Dinsdagavond werd bij Sotheby's in Amsterdam een begin gemaakt met de veiling van de boedel van prinses Christina's residentie Eikenhorst bij Wassenaar. Onder de hamer kwamen onder meer de collectie oude schilder- en tekenkunst, beeldhouwwerken, meubels en sieraden. Opvallend was de relatief geringe belangstelling voor de schilderijen en tekeningen, die vaak nog niet de richtprijs opbrachten.

De omvangrijke collectie achttiende-eeuwse keramiek met Oranje-propaganda had daarentegen veel succes. Gretig werd geboden op borden en vazen, gedecoreerd met afbeeldingen van de prins, de nationale driekleur of de oranjeboom. Bijna zonder uitzondering brachten deze voorwerpen meer op dan de richtprijs, en soms zelfs een veelvoud daarvan. De aantrekkingskracht ervan ligt vooral in de historische waarde: dit porselein werd in de tijd van de strijd tussen patriotten en prinsgezinden, door de laatsten gebruikt om hun aanhankeijkheid aan het Huis van Oranje te betuigen.

Een pannenkoekenbord uit 1748 toont bijvoorbeeld een wat onbeholpen, in geel, blauw en rood uitgevoerde voorstelling van prins Willem V als zuigeling. Hij ligt in een wiegje dat aan een koord wordt bewogen door een dienstmeid: charmant en aandoenlijk, maar nauwelijks van artistiek belang. Een doorgewinterde Oranje-verzamelaar maalt daar blijkbaar niet om: het bord, dat was geschat op 500 tot 800 gulden ging voor maar liefst 2600 gulden van de hand. Zonder twijfel speelt het feit dat juist deze stukken met een zo duidelijke Oranje-thematiek afkomstig zijn uit de collectie van een verre nazaat van de afgebeelde figuren, een rol in de hoge bedragen die ervoor werden geboden.

Het enthousiasme voor de keramiek stond in scherp contrast met de belangstelling voor de kleine verzameling aangeboden schilderijen en tekeningen. Aan de kwaliteit van de werken lag het niet: Christina en haar gewezen gemaal Jorge Guillermo hebben daarvoor bij het samenstellen van hun collectie een goed oog gehad. Vooral van zeventiende-eeuwse Italianisanten - Nederlandse schilders die naar Italië reisden en zich in hun werk lieten beïnvloeden door het zuidelijk landschap en licht - bezat het paar een aantal mooie werken, zoals een Romeins ruïnelandschap van Willem van Nieulandt en een Havengezicht van Abraham Storck.

De meeste van deze schilderijen, evenals een aantal mooie, zeventiende eeuwse Italiaanse tekeningen, haalden de minimum-richtprijs ternauwernood, of bleven daar zelfs ver onder. Het opvallendst was dat bij een groot en voor de Nederlandse zestiende-eeuwse schilderkunst belangrijk schilderij met Mars en Venus van Cornelis Cornelisz. van Haarlem. Dit werk, getaxeerd op 500.000 tot 800.000 gulden is in de afgelopen maanden sterk onder de aandacht gebracht als een topstuk van de veiling dat nog wel eens voor verrassingen zou kunnen zorgen. Maar het bieden bleef steken bij vier ton.

Dan was de verkoop van twee stenen tuinbeelden uit de achttiende eeuw heel wat spectaculairder. De werken, waarschijnlijk van Frans-Vlaamse origine, stellen de goden Hercules en Diana voor. De richtprijs van 8.000 tot 12.000 gulden werd ver overschreden door twee anonieme aspirantkopers die telefonisch tegen elkaar opboden. Uiteindelijk werden de beelden op meer dan het tienvoudige, 134.000 gulden, afgeslagen.

Herbert van Mierlo, sculptuur-expert van Sotheby's, heeft er geen echte verklaring voor. Wel gaf hij toe dat de taxatie die had plaatsgevonden toen de beelden nog in de tuin van Eikenhorst stonden, wat laag was uitgevallen. Ondanks het feit dat ze in de buitenlucht altijd aan weersinvloeden blootgesteld zijn geweest, verkeren de beelden in goede staat. Bovendien verraden ze in modellering en afwerking de hand van een alleszins capabele beeldhouwer. Toch kwam de exorbitant hoge opbrengst onverwacht. Heeft de expert zich verkeken, of geeft ook in de waardering voor deze werken de herkomst de doorslag? Tenslotte groeit er nog het koninklijke mos op van een vorstelijke tuin.

    • Bram de Klerck