Paus en Castro schrijven historie

ROME, 19 NOV. De Cubaanse leider Fidel Castro en paus Johannes Paulus II hebben vanmorgen een historische eerste ontmoeting gehad, die waarschijnlijk de weg vrijmaakt voor een bezoek van de paus aan Cuba.

Het gesprek tussen de twee zeventigers duurde 35 minuten. Journalisten werden niet toegelaten. Op tv-beelden zaten de twee tegenover elkaar aan het bureau van de paus in zijn bibliotheek.

Beiden hadden belang bij het bezoek. Castro hoopt dat de kritiek van de paus op het Amerikaanse handelsembargo en een eventueel bezoek aan Cuba bijdragen tot het beëindigen van dat embargo. De paus, die Cuba als enige Latijns-Amerikaanse land nog niet heeft bezocht, hoopt als tegenprestatie op verruiming van de godsdienstvrijheid en op meer ruimte voor de kerk bij onderwijs en in de media.

In sommige opzichten zijn de paus en Castro elkaars tegenpolen. Castro, die in 1959 de macht greep na dictator Fulgencio Batista te hebben verjaagd, is het symbool van een communistische revolutie. De Poolse paus is een van de architecten van de instorting van het communisme in Oost-Europa. Maar er is ook veel dat hen bindt, zoals de verwerping van de liberale consumptiemaatschappij.

Onder zeer zware veiligheidsmaatregelen reed Castro's stoet van zestien auto's rond kwart voor elf langs de Zwitserse gardes het Vaticaan binnen. Na de privé-audiëntie bij de paus is Castro begonnen aan gesprekken met Angelo Sodano, de 'premier' van het Vaticaan, en andere hoge kardinalen.

De situatie van de katholieke kerk in Cuba lijkt enigszins op die van de kerk in Oost-Europa voor de instorting van het communisme. Vrijheid van godsdienst is beperkt tot de kerkgebouwen en de lokale katholieke kerk is regelmatig fel in botsing gekomen met het communistische bewind in Havana. De afgelopen vier jaar maakteCastro, die is opgevoed door jezuïeten en als jongen jarenlang iedere morgen naar de kerk ging, wel een aantal verzoenende gebaren.

De lider maximo was naar Rome gekomen voor de Wereldvoedseltop. In de marge daarvan had hij al een aantal signalen richting Vaticaan gestuurd. Hij zei dat de paus kan komen op ieder moment dat hij wil. Verder wees Castro erop dat de Cubaanse revolutie geen religieuze martelaars heeft gemaakt. Op een vraag of geboortebeperking een effectief wapen tegen honger is, antwoordde hij: “We leven niet meer in het aardse paradijs waar volgens de Bijbel slechts twee mensen woonden, Adam en Eva.”

Pag.4: Bonino woedend over eervol ontvangst

Echtscheiding en abortus moeten worden geaccepteerd, zei Castro, maar hij voegde daaraan toe: “Wij houden niet zo erg van abortus, dat is slecht voor de gezondheid. Wij houden ook niet zo erg van scheidingen, dat is ook slecht voor de gezondheid en het kost geld.”

“Ik ga de paus mijn groeten brengen, want over theologische kwesties heb ik niet veel te zeggen,” had Castro op de afsluitende persconferentie van de Wereldvoedseltop gezegd. Hij maakte duidelijk dat hij de paus beschouwt als een bondgenoot in zijn poging het Amerikaanse embargo ongedaan te maken, een embargo dat volgens hem “een misdaad tegen de menselijkheid” is en neerkomt op “genocide” van het Cubaanse volk.

Castro, vrijdagnacht in Rome aangekomen, staat al een paar dagen in de schijnwerpers. Op veel plaatsen in de stad zijn posters opgehangen met de tekst: 'Welkom, comandante'. Hij was op de voedseltop de spreker die het meeste applaus kreeg. Na afloop van zijn toespraak wilden een heleboel mensen een handtekening of een foto met hem, als een van de mensen die de geschiedenis van de twintigste eeuw hebben meegeschreven. Deze heldenrol leidde tot een felle uitval van Emma Bonino, de Europese commissaris voor Humanitaire zaken. Zij zei verbijsterd te zijn over de warme en feestelijke ontvangst voor Castro, alsof alle problemen met de mensenrechten en de democratie op Cuba er ineens niet meer toe deden. Zondagavond was Castro voor het intiem diner uitgenodigd door Gianni Agnelli, de erepresident van de machtige Fiat-groep. Agnelli wilde Castro persoonlijk leren kennen en bovendien onderzoeken wat Cuba voor Fiat en Fiat voor Cuba kan betekenen.

Gisteren 'ontving' Castro in het hotel aan de zuidkant van Rome, waar de Cubaanse delegatie vier van de zeven etages in beslag heeft genomen en alle pottekijkers door het omvangrijke korps lijfwachten zeer beslist op afstand worden gehouden. In een soort processie kwamen minister van Buitenlandse Zaken Lamberto Dini, een hele reeks ondernemers, de orthodoxe communisten en de linkse leider Massimo D'Alema hem opzoeken. Met name voor de communisten was het een feestdag. “Dit is misschien wel de laatste grote leider op het toneel van de wereldpolitiek,” zei partijleider Fausto Bertinotti. Castro hield ook nog een toespraak in een volgepakte hotelzaal, toegeklapt door cultureel en politiek links. Cuba si, yanqui no, schreeuwde de zaal. De enige teleurstelling voor de gasten was dat Castro opnieuw niet in uniform was gekomen, maar in een elegant blauw pak met rood-gele das.