Ga zo door, Marijnissen!

De voorzitter van de fractie van de Socialistische Partij in de Tweede Kamer, Marijnissen, heeft alle gelijk van de wereld wanneer hij de procedure voor de verkiezing van de voorzitter van de Tweede Kamer een aanfluiting van democratie noemt. Het is achterkamertjeswerk van de bovenste plank.

De overige fracties hebben dat ook in meer of minder duidelijke bewoordingen toegegeven. Zij hebben zelfs naar mogelijkheden gezocht om verbetering in deze gang van zaken te brengen. Het denkbeeld is geopperd vooraf een profielschets van de gewenste voorzitter te maken. Alsof die verbeteringspogingen niet bij voorbaat gedoemd zijn een schijnvertoning op te leveren.

Zowel door Marijnissen als door de woordvoerders van de overige fracties in de Tweede Kamer wordt over het hoofd gezien dat de aanwijzing van de voorzitter van de Tweede Kamer, evenals die van de voorzitter van de Eerste Kamer en die van de vice-voorzitter van de Raad van State nauw verband houdt met de nog veel minder democratische procedure voor de samenstelling van onze kabinetten.

Aangezien ons kiesstelsel op zijn best een vage en voor meer dan één uitleg vatbare indicatie oplevert voor die samenstelling, valt het staatshoofd de taak te beurt op grond van ingewonnen adviezen een formateur aan te wijzen en te belasten met de samenstelling van een aan bepaalde eisen beantwoordend kabinet. De zojuist genoemde drie voorzitters behoren tot haar adviseurs. Zij zijn onder hen bepaald niet de minst belangrijke. Het zou het evenwicht in de advisering van de vorstin ernstig verstoren wanneer van deze drie twee, laat staan (zoals eens is gebeurd) allen dezelfde politieke kleur hadden. Dat zij voortdurend alledrie mannen zijn, levert een onevenwichtigheid van een heel andere soort op. Ook daar verdient iets aan te worden gedaan. Om de partijpolitieke onevenwichtigheid te voorkomen zijn onderhandelingen en afspraken nodig.

Marijnissen komt de verdienste toe een onmiskenbaar ondemocratische procedure in ons staatsbestel aan de kaak te hebben gesteld. De ironie van de zaak is dat het achterkamertjeskarakter van die procedure onvermijdelijk is om enige evenredigheid te bewerkstelligen in een adviesprocedure, die zelf moet dienen om de falikant ondemocratische manier waarop onze kabinetten worden gevormd een minimum van objectiviteit te verlenen.

Als Marijnissen de democratisering van ons regeringsstelsel echt wil aanpakken, staat hem nog een grootse taak te wachten. De lovenswaardige onverschrokkenheid die zijn optreden kenmerkt, maakt dat ik ook voor dat grotere karwei iets van hem verwacht.