Dorp Wereld

De KLM heeft bekendgemaakt dat haar vliegtuigen binnenkort in drie golven van Schiphol zullen vertrekken in plaats van de twee die we gewend waren. Op die manier kunnen de vliegtuigen nog doelmatiger worden gebruikt zodat er ook meer passagiers dan ooit kunnen worden meegenomen naar meer bestemmingen. Drie keer per week of iedere dag - dat kon ik niet goed op me laten inwerken toen ik het op een beeldscherm zag - wordt er binnenkort heen en weer naar Bakoe gevlogen.

Dat zal de milieubeweging geen goed nieuws vinden. Maar aan de andere kant: wie ging er vroeger naar Bakoe? En nu: drie of zeven vliegtuigen per week vol Bakoegangers. De sceptici hebben weleens beweerd dat Dorp Wereld een loze uitdrukking is. Door zo'n bericht wordt hun twijfel gelogenstraft. Dorp Wereld is de beknoptste manier om te zeggen dat onze planeet bezig is in te schrompelen tot een lokale aangelegenheid. De uitbreiding van het luchtvervoer kan het schrompeltempo niet bijhouden. Vandaar dat de luchtvaartmaatschappijen allerlei paardenmiddelen gebruiken om toch nog zo goed en zo kwaad als het gaat aan de vraag te kunnen voldoen. (En terzijde gezegd: dat de milieubewegingen dus een hopeloze strijd voeren, want de behoefte aan verplaatsing is dringender dan de vraag naar stilte en frisse lucht).

Een paar jaar geleden kon je nog weleens boffen. Je had jezelf ertoe gedoemd zeven uur of langer in een jumbo te zitten, maar zo'n vliegtuig was nooit vol, en als je vlug was kon je de vier stoelen in het middenpad in beslag nemen waar je comfortabeler lag dan je in de business class kon zitten. Die tijd is voorbij. Al ik weet niet hoe lang is zo'n vliegende loods tot de laatste plaats uitverkocht. Goed voor de werkgelegenheid en de aandeelhouders maar niet voor de passagiers.

Het vervoer in Dorp Wereld vertoont nieuwe tekortkomingen. Ik zal ze nummeren.

1. Geen vliegtuig ter wereld vertrekt nog op het tijdstip dat door de maatschappij is beloofd. In de vertrekhal wordt je verteld dat het vertrek is uitgesteld 'wegens de late aankomst van het toestel' (als je het al kunt verstaan, want meestal klinkt het als Addenzzvlugkaelaghonderèn uhwedighaavuhvedravahzeuwedag mienuwezenslaankomzdoezdl, en dan moet je naar het grote bord lopen om te lezen waar je aan toe bent). Of je staat al op de startbaan en de piloot of de copiloot komt door de intercom vertellen dat we bezig zijn op ons slot te wachten en dat het nog wel een minuut of twintig kan duren, wat dan leidt tot de late aankomst van het toestel op de plaats van je eigen bestemming. In alle gevallen staan, hangen of zitten 466 mensen op een laag pitje te wachten tot het moment van take-off is aangebroken.

2. Een Boeing 747-300 kan 466 mensen vervoeren. Dat is op lange vluchten te veel. Eén, twee uur met die massa in een sigaar opgeborgen is nog te doen, maar naarmate het langer duurt krijgen meer mensen manifest last van datgene waar ze in aanleg last van kunnen krijgen. Een bewegend gedrang, bijvoorbeeld van het publiek na afloop van een voetbalwedstrijd, is al geen pretje. Dit is een gestagneerd, zittend gedrang. Duurt langer, is erger. Een dorpeling van de wereld moet meer ruimte hebben dan haar/hem door de fabrikanten van vliegtuigstoelen wordt toebedeeld. Na een uur of drie op de startbaan en in de lucht opgesloten te zijn geweest, ontstaat onder de 466 passagiers een aanzet tot een geluidloos oproer. Ze hebben wel te eten gekregen en de maatschappij probeert het verder met filmvertoningen te bedwingen, maar dat zeker de helft van de passagiers dit oproer in het eigen lichaam voelt - ook veroorzaakt door een begin van uitdroging - is voor de andere helft voldoende om erdoor te worden aangestoken. Een geluidloos morren gaat door het toestel.

3. Slapen is onder deze omstandigheden onmogelijk. Zitten ook. Alles is hard, alles is te nauw, overal zijn de ledematen van andere mensen, nergens is een uitweg. Doing time is de Amerikaanse uitdrukking voor achter de tralies zitten. Doing time is precies datgene waarmee deze 466 in hun jumbo 7 uur of meer bezig zijn. Je horloge is je beste kameraad en je vijand tegelijk. De ondragelijkheid van dit alles blijkt niet beter dan op het ogenblik dat 'het vliegtuig tot stilstand is gekomen en de stoelriemen losgegespt kunnen worden'. Het collectief opstaan is werkelijk een opstand, in de politieke, de historische betekenis.

Dit zijn de drie belangrijkste nadelen van het grootschalig luchtvervoer in Dorp Wereld.

Wat kan eraan worden gedaan?

1. Alle vertrektijden een half uur later zetten, zodat de werkelijke tijd van vertrek met de beloofde zal kloppen.

2 en 3. Om te beginnen een experiment te ondernemen met de radicale herindeling van één jumbo. Zoals de spoorwegen slaaprijtuigen hebben, zo moeten er ook slaapvliegtuigen komen. In de tweede klas coupé van een trein kunnen evenveel mensen zitten als liggen, namelijk zes. Wat let een maatschappij haar klanten te stapelen in plaats van naast elkaar te arrangeren? In het middelste gedeelte kunnen er zeker vier boven elkaar. Met een beetje vernuft kan een binnenhuisarchitect de noodzakelijke schotten, schemerlampjes, het bijzet-uitklaptafeltje en wat er verder te verzinnen valt tot een intiem geheel bouwen, op zo'n manier dat de passagiers kalm en verkwikt de andere kant van welke oceaan dan ook zullen bereiken. Misschien kunnen er wel 500 in zo'n slaapvliegtuig. Dat is aan twee kanten zuivere winst.

Misschien zullen er zijn die de 'maaltijd aan boord' niet willen missen. Het lijkt me sterk, maar in dat geval zou je ook nog een soort selfcatering kunnen bedenken: handige pakjes met spaghetti en kip die je in de vertrekhal kunt kopen en zonder morsen in je kooi liggend kunt eten.

Dat de klant in de lucht geen koning is maar de nederigste dorpeling van Wereld, is langzamerhand bekend. Maar er zijn grenzen, en binnenkort breekt het ogenblik aan waarop het hele Dorp zal zeggen: Zo kan het niet langer!