Bureaucratie opnieuw in opspraak; Topambtenaar Japan treedt af om schandaal

TOKIO, 19 NOV. De hoogste ambtenaar van het Japanse ministerie van Gezondheid, vice-minister Nobuharu Okamitsu, is vandaag afgetreden wegens het aannemen van steekpenningen.

Terwijl ambtenaren vanouds een hoog gerespecteerde status hebben in Japan, dreigt het jaar 1996 door een opeenstapeling van schandalen een rampjaar voor hun imago te worden. Dit is het tweede schandaal waarvoor dit jaar ambtenaren van het ministerie van Gezondheid door justitie zijn opgepakt.

Gisteravond arresteerde de politie in verband met het nieuwe schandaal een voormalig ambtenaar van het ministerie en de directeur van een bejaardenhuis. Directeur Hiroshi Koyama betaalde steekpenningen aan deze ambtenaar voor een vlotte en positieve afwikkeling van subsidie-aanvragen voor nieuw te bouwen bejaardenhuizen. Beide arrestanten hebben inmiddels de beschuldigingen toegegeven.

De 57-jarige top-ambtenaar Okamitsu moest gisteren erkennen dat hij twee jaar lang kosteloos gebruik heeft gemaakt van een auto van dezelfde Koyama. Okamitsu ontkende aanvankelijk nog de tweede beschuldiging, het ontvangen van het lidmaatschap van een golfclub ter waarde van 250.000 gulden, maar nadat bleek dat hij wel degelijk op de club had gespeeld moest hij ook dit erkennen. Naar de regels van de vrije markt zijn de prijzen van lidmaatschappen van golfclubs de afgelopen tien jaar naar absurde hoogten gestegen.

De nieuwe minister van Gezondheid, Junichiro Koizumi, zei vandaag naar aanleiding van het ontslag dat, als hij “een besluit langer had uitgesteld, hij daarmee ook de noodzakelijke hervorming van het ministerie zou vertragen”. Het ontslag was daarom een “politieke beslissing”, aldus Koizumi. 'Hervorming van het bestuur' is de grote taak die premier Ryutaro Hashimoto zijn kabinet heeft opgelegd. Doel is vooral een heropleving van de economie door minder verstikkende regels.

In het nieuwe kabinet zijn veel ogen gericht op de uitgesproken Koizumi omdat hij een moeilijke portefeuille heeft gekregen. Een aantal ambtenaren van het ministerie van Gezondheid is eerder dit jaar gearresteerd wegens een schandaal rond besmette bloedprodukten, een kwestie die nog niet is afgerond. Koizumi heeft een aantal jaren terug van zich doen spreken toen hij als minister van Posterijen de spaarkassen van de post wilde privatiseren. Wegens een gebrek aan politieke steun moest hij het destijds nog afleggen tegen de ambtenaren die zich fel verzetten.

Het is niet ondenkbaar dat de positie van de bureaucratie ten opzichte van politiek en bedrijfsleven verzwakt door de affaires die zij over zich heen krijgen. Voor de bureaucraten begon 1996 met het ontslag van de vice-minister van Financiën als gevolg van de problemen rond de liquidatie van zeven hypotheekbanken en voor de falende controle op de Daiwa Bank, die wegens een schandaal zijn activiteiten in de VS heeft moeten staken. De liquidatie van de banken gaat de Japanse bevolking zo'n 75 gulden per persoon kosten en heeft eerder dit jaar geleid tot demonstraties voor het ministerie en tot een bezetting van het parlementsgebouw door de oppositie.

In diverse regio's spelen ook onderzoeken naar de onkostendeclaraties van ambtenaren. Zo kwamen recentelijk in Tokio “onrechtmatigheden” aan het licht bij declaraties ter waarde van zo'n 2 miljoen gulden die ambtenaren vorig jaar hebben gespendeerd aan wining and dining. De presentator van een actualiteitenprogramma vroeg minister Koizumi gisteravond wat toch het “cultuurniveau” was van ambtenaren die 's avonds in hotels rond het regeringscentrum zitten te drinken.

    • Hans van der Lugt