Bekenden lezen 'jubileum'-nieuws

Morgen, Radio 1 t/m 5, 7.00-19.00u.

Het is een discutabel jubileum dat de radionieuwsdienst morgen viert door de bulletins op de vijf zenders te laten voorlezen door uiteenlopende coryfeeën als Aad Nuis, Mary Dresselhuys, Herman Stok, Paul de Leeuw, Frits Bolkestein, Herman Finkers, Sonja Barend en Wim T. Schippers. De radionieuwsdienst bestaat morgen zestig jaar, heet het, en inderdaad dateert het eerste contract tussen het door de dagbladen opgerichte persbureau ANP en de vier grote omroepen (AVRO, KRO, NCRV en VARA) van 20 november 1936.

Maar al ver daarvóór, vanaf 1925, kreeg de radio nieuwsberichten aangeleverd door het toenmalige persbureau Vaz Dias, opgericht door de ex-stenograaf M.S. Vaz Dias. Moeizaam was die relatie wel, want het persbureau stoorde zich eraan als de omroepen daarnaast op eigen houtje actuele reportages maakten. Zulke reportages waren volgens Vaz Dias schadelijk voor de dagbladen, die nu eenmaal zijn voornaamste inkomstenbron vormden. “De gewoonte der omroepvereenigingen om van allerlei gebeurtenissen ooggetuige- en woordelijke verslagen uit te zenden en het nieuws dus zoo uitgebreid mogelijk ter kennis van het publiek te brengen en zulks geruimen tijd vóór de dagbladredacties hiertoe in staat zijn, moet tenslotte een fnuikenden invloed op het werk der persbureaux en der dagbladen hebben,” mopperde hij in een brief van 30 juli 1934.

Ook in het eerste contract met het ANP speelde de concurrentie-angst van de dagbladen nog in belangrijke mate mee. Het nieuws op de vooroorlogse radio bleef “van zeer beperkten aard”, aldus J.J.F. Stokvis in 1946 in het boek Radio Nederland. “Terwijl de kamer-studio's van vroeger zich uitbreidden tot paleizen, de duo's philharmonische orkesten werden en de voordrachtskunstenaar vervangen werd door een hoorspel-afdeeling - enfin, in het kort, terwijl het geheele bedrijf zich uitbreidde en moderniseerde, bleef de nieuwsvoorziening door de radio beperkt tot het noodzakelijke berichtje, zooals dat door nieuwsagentschappen aan alle kranten wordt geleverd.”

Pas vanaf de jaren vijftig kregen de nieuwsbulletins de volwassen afmetingen die ze ook nu nog hebben (al is er de laatste jaren wel weer geknabbeld aan de lengte). En pas sinds 1 januari 1995 is het afgelopen met de producerende rol van het ANP, dat immers altijd een merkwaardige enclave vormde binnen de onder de omroepen verkavelde zendtijd. Nu worden de veertig dagelijkse bulletins op de vijf zenders geproduceerd door de NOS. Ook het jubileum is een NOS-initiatief - kennelijk verzonnen om weer eens een aanleiding te hebben voor promotie van de publieke radio. Eén voorbehoud is intussen wel gemaakt: als er zich morgen in het nieuws calamiteiten van ernstige aard zouden voordoen, zitten er echte nieuwslezers klaar om het van de bekende Nederlanders over te nemen.

    • Henk van Gelder