Politiek Nederland botst met Aruba

ORANJESTAD,18 NOV. Aruba staat er slecht op. Leidende Nederlandse politici zijn zich 'rot geschrokken' van de manco's aan de rechtsstaat en de democratie op het eiland. En nog meer van het ontbreken van perspectief. De regering-Eman weigert vooralsnog veranderingen door te voeren, is de indruk van de fractieleiders van de grote partijen uit de Tweede Kamer.

Het was een regelrechte botsing, die zich afgelopen weekeinde in Oranjestad voltrok. Een botsing tussen twee partners binnen het Koninkrijk. De Nederlandse fractieleiders die het eiland bezochten gaven in ongebruikelijk harde woorden blijk van bezorgdheid. En de regering-Eman kaatste hard terug.

Waar in de relaties tussen Koninkrijkspartners normaal de diplomatieke subtiliteit overheerst, gaven de Nederlandse gasten onverbloemd uiting aan hun zorgen. Ze zagen een politiek systeem waarin de oppositie praktisch geen rol speelt, kregen informatie dat enkele machtige families met grote economische belangen op het eiland vergaande politieke invloed hebben en ze constateerden dat het openbaar ministerie door de politiek op een zijspoor is gezet.

En de regering-Eman, die ontkende de verwijten (over drugsconnecties en witwaspraktijken) deed vage toezeggingen (over het ontslaan van de politietop) en uitte scherpe kritiek op elementen van overheidsbeleid in Nederland, zoals het drugsbeleid.

“Men zegt alleen, 'kijk naar je eige' ”, constateerde VVD-fractieleider Bolkestein. Feit is dat de Nederlandse politici er geen vertrouwen in hebben gekregen dat de regering-Eman verbeteringen in de politieke democratie en de rechtsstaat tot stand zal brengen.

De verhoudingen tussen Nederland en Aruba zijn al geruime tijd delicaat. In opdracht van de Koninkrijksministerraad deed een commissie onder leiding van oud-minister De Ruiter een onderzoek naar de verhoudingen tussen politiek, politie en openbaar ministerie.

De (Nederlandse) procureur-generaal Zwinkels bleek feitelijk niet meer te kunnen functioneren door tegenwerking van de politietop en van minister van Justitie Vos. De Ruiter adviseerde ontslag van de politietop op het eiland en het terugtrekken van de procureur-generaal.

Vanuit Aruba kreeg het rapport het predikaat 'riooljournalistiek', een beschuldiging die later werd teruggenomen. Vanuit Nederland waarschuwde VVD-fractieleider Bolkestein dat als Aruba geen uitvoering wilde geven aan het rapport-De Ruiter Aruba maar uit het Koninkrijksverband moest verdwijnen.

In een lang en hard gesprek met de regering-Eman behield de Nederlandse delegatie de indruk dat de regering-Eman zich weigerachtig opstelt om de harde aanbevelingen uit te voeren. De Nederlandse politici constateerden dat De Ruiter in zijn aanbevelingen nog voorzichtig is geweest en eisen nu dat de aanbevelingen 'integraal' worden uitgevoerd.

Een gevoelig punt is de aanbeveling om de procureur-generaal voor de Antillen af te schaffen en een gezamenlijke procureur-generaal voor Aruba en de Antillen aan te wijzen. Een dergelijke constructie schept afstand, waardoor de procureur-generaal vrijer kan opereren. Aruba verzet zich scherp tegen deze constructie, die het eiland in hun ogen weer verbindt met de Antillen; een verband waaruit men zich tien jaar geleden heeft losgemaakt.

De Nederlandse fractieleiders zijn strikt genomen geen partij in de besluitvorming over het rapport-De Ruiter. Het is aan de Koninkrijksministerraad, die De Ruiter ook de opdracht gaf, om te beslissen hoe men herstel van de rechtshandhaving op Aruba tot stand brengt.

Voor de Nederlandse ministers is de harde opstelling van de fractieleiders een steun in de rug. Van premier Kok en minister Voorhoeve (Arubaanse zaken) is bekend dat zij het rapport-De Ruiter als 'een minimum-pakket' zien om de scheefgegroeide verhoudingen op het eiland te herstellen. Voorafgaande aan de besluitvorming reist premier Eman binnenkort naar Den Haag voor overleg met de beide ministers. Het is vooralsnog twijfelachtig of hij daar veel begrip zal ontmoeten.

    • Kees van der Malen