Alleen Van Gaal gelooft nog in opstanding van Ajax

BREDA, 18 NOV. Een overwinning op Ajax is dezer dagen geen prestatie meer die opzien baart. Een elftal van welk kaliber dan ook dat vandaag de dag niet van Ajax wint, toont te veel ontzag voor de reputatie van de voetballers uit Amsterdam of ontbreekt het domweg aan geluk. Ook de spelers van NAC en hun aanhang, die gisteren na de 2-0 zege in triomf het stadion van Breda verlieten, zullen dat toegeven. In het najaar van 1996 heerst bij Ajax een depressie waarover menig analyticus zich het hoofd breekt.

Wie ook spelen in het eerste elftal van Ajax, altijd staat een keur van voetballers in het veld. Zelfs wanneer de helft van de selectie is geblesseerd, geschorst of anderszins niet inzetbaar, dan nog kan een ploeg worden samengesteld waarop menig trainer van een andere club jaloers kan zijn. Maar zelfs met een altijd aanwezige mengeling van grote talenten en internationals slaagt Ajax er dit seizoen maar zelden in van minder talentrijke tegenstanders te winnen.

Waar zijn de onnavolgbare combinaties en de artistieke acties en waar is de overtuiging? Het is niet uitgesloten dat Ajax binnen korte tijd zijn superioriteit terugvindt en als voorheen de lijnen uitzet die trainer Louis van Gaal in zijn draaiboek heeft getekend, maar vooralsnog zucht en kreunt men en klampt zich vast aan het evangelie van Van Gaal, dat nog niet zo heel lang geleden aanleiding gaf tot trompetgeschal. Niets is wufter dan de volksgunst: Vandaag hosanna, morgen kruisigt hem. Toch mag de teloorgang mag niet veel langer duren of de volgelingen zullen zich afwenden.

Van Gaal blijft hardnekkig de weg volgen die hij eens is ingeslagen. Hoe onnavolgbaar zijn weg voor menig voetballer, kenner en liefhebber soms ook is, de richting is duidelijk. Hij wil alleen zijn manier van voetbal spelen en zal zich door niemand van de wijs laten brengen. Ook voetballers met talent en een staat van dienst zullen zich naar zijn opvatting moeten plooien. Zijn ideeën zullen menig voetballer doen duizelen, maar zolang Van Gaal de indruk wekt overtuigd te zijn van zichzelf en zijn manier van werken zullen zij zich volgzaam onderwerpen. Toch zal eens het geloof in de leider ter discussie staan. Bijvoorbeeld wanneer successen uitblijven, er geen plezier meer wordt beleefd en het volk hartgrondig gaat morren.

Soms heeft het ideeënrijk van Van Gaal iets weg van sciencefiction, van een fantasie, een illusie, een hersenspinsel. Dan lijkt hij op een schaakgrootmeester die verstrikt raakt in de analyses over de partij die hij eens wenst te spelen tegen God. Als een onbegrepen genie dat zijn spelers voetbal wil laten spelen dat domweg niet kan bestaan. Van Gaal wordt (nog) wanhopig wanneer zijn ideeën niet worden begrepen. Nu zijn het vooral de journalisten die als non-voetbalacademici hem niet zullen begrijpen. Maar nog even en ook de voetballers keren hem de rug toe en ten einde raad ook de supporters die hunkeren naar overwinningen en kampioenschappen.

Waarom speelde gisteren tegen NAC de Braziliaan Marcio Santos niet mee en op diens plaats ene Eli Louhenapessy? Daarover zou Van Gaal een wetenschappelijke verhandeling kunnen schrijven. Maar in zijn analyse van de wedstrijd tegen NAC beperkte hij zich tot de tekortkomingen van de Braziliaan. Santos werd ten gunste van een 19-jarige uit het tweede elftal op de reservebank geplaatst omdat hij te langzaam is in het door Van Gaal gewenste snelle 'circulatievoetbal' en omdat hij de Nederlandse taal niet voldoende vaardig is om met zijn medespelers te communiceren. Dat Santos met Brazilië in 1994 wereldkampioen werd, zegt hem niets. Wie in zijn systeem goed wil functioneren, moet over meer gaven beschikken. Daar is Van Gaal duidelijk in.

Dat Santos de afgelopen weken uitgroeide tot een verdediger die bij het publiek in het oog sprong, heeft geen enkele waarde voor de trainer. Soms staan voetballers in de gunst van de toeschouwers maar soms biedt geen zekerheid. Van opportunisme wil hij niets weten. Van Gaal veronderstelt op langere termijn te zegevieren. Eens zal hij gelijk krijgen. En is dat niet wat ieder mens zich ten doel heeft gesteld?

In verband met de mysterieuze krachten in de sport zou Van Gaal zich eens kunnen verdiepen in het boek dat Joris van den Bergh heel lang geleden schreef en dat nog altijd van waarde is. Waarom al die voetballers - nu weer Scholten - geblesseerd raken en waarom voetballers als Wooter, Kluivert, Overmars, Veldman, Dani, Babangida en Santos (nog) niet op hun hoogste niveau spelen. Waarom godenzonen weer gewone stervelingen worden.

Soms ligt het aan de kracht en het tactisch inzicht van de tegenstander dat een getalenteerd gezelschap als Ajax niet tot winst komt. Maar gezien de talenten die NAC gisteren toonde had de landskampioen niet hoeven te verliezen. De Bredanaars speelden opportunistisch en toonden weinig kwaliteit. Agressief was NAC ook niet. Toch verloor Ajax. Nog even en Van Gaal en de Ajacieden gaan door het leven als mensen die weigeren te geloven dat voetbal slechts een bezigheid is voor stervelingen. In het licht der eeuwigheid zijn ook voetballers en hun trainers immers maar passanten ten vermaak en ter afleiding van grote problemen.

    • Guus van Holland