De hondentrainmachine

EEN PAAR JAAR geleden werd op basisschool De Masten in Rosmalen door de totale schoolbevolking van ruim vijftig kinderen een onderwijsproject uitgevoerd over bomen. “Twee weken lang ging het over niets anders dan bomen. Toen was het schluss en nu staan er nog steeds twee koffers met spullen van dit project op de zolder van de school”, vertelt Ignace Schretlen, plaatselijk huisarts en vader van twee leerlingen die op De Masten zitten.

Dat moest ook anders kunnen, meende hij. “Minder incidenteel, meer opbouw en onderling verband.” Dit jaar worden er op De Masten maar liefst vier projecten gedaan die als een rode draad door het onderwijs lopen: een huis, water, slaap en het wonderlijke thema de hondentrainmachine. Schretlen heeft de onderwerpen bedacht en samen met de tweekoppige directie van de school, Hanny Evers en Ria Kluytmans, uitgewerkt. “De thema's lijken op het eerste gezicht los van elkaar te staan, maar er kunnen allerlei lijnen tussen worden getrokken”, legt hij uit. “In een huis speelt de aan- en afvoer van water een belangrijke rol. De slaapkamer van het kind leidt ons naar de nachtelijke angsten, maar ook naar dromen en via het droomhuis komen we weer terug bij het basisthema. Een huis biedt eveneens plaats aan huisdieren, en via de vraag welke verzorging en training een hond nodig heeft komen we bij de denkbeeldige hondentrainmachine.”

Huisarts Schretlen is onvermoeibaar als het om de groei en de creativiteit van kinderen gaat. Reeds als student medicijnen vertrok hij met twee valiezen vol spelmateriaal naar Franse vakantiekolonies, later schreef hij kinderboeken en daarnaast is hij ook de initiator van Kijk op Krabbels, een stichting die zich bezighoudt met wetenschappelijk en artistiek onderzoek naar teken- en schilderwerk van kinderen. “Ik ben geen leraar en geen pedagoog, maar ik weet wel dat het leren verloopt van concreet naar abstract.”

Het eerste onderwerp - 'huis' - bevindt zich inmiddels in de afrondende fase. Het kreeg de invulling 'mijn huis, jouw huis, ons droomhuis'. Gestart werd met het tekenen van het eigen huis, het meest concrete vertrekpunt. De tekeningen die door alle leerlingen van De Masten en de kinderen van de aanpalende peuterspeelzaal De Zandrakkertjes zijn gemaakt werden puntgaaf ingelijst en zijn vanaf deze week te zien op een expositie in de plaatselijke ING-bank.

Maar er gebeurde meer. De leerlingen kregen een architect en een aannemer over de vloer, en gingen in een Rosmalense nieuwbouwwijk bekijken welke stadia een nieuw te bouwen huis doorloopt. Ze mochten bovendien zelf een muurtjes metselen. Onder leiding van een bouwkundige werd op school hun 'droomhuis' op schaal getekend, en afgelopen week is de bovenbouw naar de Technische Universiteit in Eindhoven geweest om samen met bereidwillige studenten maquettes te bouwen van hun droomhuis en via de computer door hun driedimensionale ontwerp te lopen.

Er zijn volgens Hanny Evers en Ria Kluytmans, die geheel en al meegesleept worden in het enthousiasme van Schretlen, al 'schitterende onderwijsmomenten' geweest. “De kinderen worden gepushed om net iets boven hun niveau te werken, de projecten vormen daardoor een echte uitdaging”, zegt Ria Evers. En de aanpak blijkt wonderwel aan te sluiten bij het nieuwe 'onderwijsconcept' van de school dat uitgaat van het ervaringsgericht leren. “De vier thema's zijn flexibel in te passen in de gewone reken- en taallessen, in de uurtjes voor tekenen, handenarbeid en het kringgesprek”, aldus Ria Kluytmans. “Bij taal hebben we het bijvoorbeeld over verhuizen, bij rekenen tekenen de kinderen hun droomhuis op schaal.”

Maar ook de drie onderwerpen die nog niet aan de orde zijn geweest kunnen als de actualiteit dat vraagt makkelijk een plaatsje krijgen in het onderwijsprogramma. Zo hadden de overstromingen van vorig jaar uitstekend in het thema water kunnen passen. En zo werd met werelddierendag alvast een voorschot genomen op het intrigerende fenomeen van de hondentrainmachine. De twee leraressen laten tekeningen zien van kinderen die deze denkbeeldige machine al helemaal uitgedacht hebben. Zo'n onderwerp roept meteen heel veel interesse op, is de ervaring van beiden.

Op zoek naar een wat abstracter thema met meer filosofische en ethische kanten kwam Schretlen in een van zijn honderden boeken over kindertekeningen kwam in een werkje van E. de Bono uit 1970 de hondentrainmachine op het spoor. De Bono wilde weten hoe dit thema's in de gedachten van een kind wordt uitgewerkt en liet de machine door kinderen tekenen. “Dat gebeurde grofweg op twee manieren”, vertelt Schretlen. “Er waren tekeningen die in vogelvlucht een soort renbaan lieten zien waar honden allerlei vaardigheden kregen aangeleerd. De andere soort bestond uit tekeningen waar de functie van het baasje in een robotachtige figuur was uitgebeeld. De vragen die er achter liggen zijn waarom het in een tijd met alle technische mogelijkheden toch onmogelijk is om een hondentrainmachine te ontwerpen en waarom dat wellicht zelfs niet gewenst is.”

De huisarts legt eveneens verbanden naar zijn beroep. Uit de statistieken die hij raadpleegde bleek dat jaarlijks ruim 10.000 kinderen - en dan met name peuters en kleuters - met een hondenbeet het ziekenhuis bezoeken. Daarom wil hij voor de allerkleinsten het zogeheten Rufusproject naar school halen, dat kinderen op een speelse manier vertrouwd maakt met honden. “Het is een onderwerp met ongelooflijk veel mogelijkheden”, zegt Schretlen, die overigens zelf niets met honden heeft, maar wel regelmatig bij patiënten komt wier leven in belangrijke mate bepaald wordt door een hond. Hij somt op: “de hondentrainmachine heeft een technische kant, maar ook een ethische. Want mag je een hond wel door een machine laten trainen. De kinderen kunnen zich verdiepen in de Dierenbescherming, een kijkje gaan nemen bij een dierenarts en we kunnen de Koninklijke Nederlandse Politiehonden Vereniging naar school halen.”

Inmiddels heeft Schretlen voor de thema's al talloze contacten gelegd en een lange lijst van adressen en interessante documentatie aangelegd. Als het onderwerp slaap centraal staat, wordt er op school in samenwerking met RIAGG en opvoedwinkel een ouderavond belegd over slaapproblemen bij kinderen. “Het blijkt dat als je kinderen over slaap laat tekenen dat ze kleurendromen gaan uitbeelden, dat ze niet alleen over de aangename kanten van slaap tekenen, maar ook over de angstige momenten die ze meemaken als het donker is”, weet Schretlen uit weer een ander boekje dat ook in zijn boekenkast te vinden is. De huisarts struikelt haast over zijn eigen ideeën. “Het is moedig van de directie van deze school dat ze daarin mee willen gaan”, besluit hij. Maar Hanny Evers en Ria Kluytmans lijken wel tevreden met zo'n energieke ouder. “De nieuwe aanpak van de projecten is niet alleen leuk en leerzaam voor de kinderen, maar het is voor ons ook nieuw. Zoiets houdt je fris.”

    • Michaja Langelaan