Twee vrienden door oorlog gescheiden

In Villa Achterwerk: Vrede in Mostar. Zondag Deel 1. Ned.3, 10.30-11.00u.

Hoe leg je aan een kind de oorlog in Bosnië uit? Begin bij Mostar, de stad in het zuiden van Bosnië waar in 1993 een oorlog uitbrak tussen Kroaten aan de ene kant, en moslims aan de andere kant van de rivier de Neretva. Als je een metafoor voor oorlog zou zoeken, had je Mostar kunnen verzinnen. Er was eens een stad waar een rivier dwars doorheen stroomde. De twee delen van de stad werden verbonden door bruggen. Toen kwam er oorlog tussen het ene en het andere deel. De bruggen werden kapot gemaakt, de stad werd gescheiden.

De makers van de documentaire Vrede in Mostar waarvan de VPRO zondag het eerste deel uitzendt, hebben van dit 'voordeel' van Mostar handig gebruik gemaakt. De documentaire vertelt het verhaal van twee veertienjarigen, Dario, een Kroatische jongen die in West-Mostar woont en Sanjin, die van moslim-origine is en in Oost-Mostar woont. Ze zijn met elkaar bevriend sinds de eerste klas van de lagere school in Oost-Mostar. Maar Dario moest toen de oorlog uitbrak naar West-Mostar verhuizen omdat hij Kroaat is. “Op de linkeroever wilden de moslims de baas zijn en op de rechteroever wilden de Kroaten de baas zijn”, legt hij uit.

Dario en Sanjin zagen elkaar twee jaar lang niet. En nu de oorlog voorbij is, bezoeken ze elkaar nog steeds niet zo vaak. “Aan die kant wonen veel mensen die ons kennen en mijn moeder is bang dat er problemen komen omdat ik Kroaat ben”, vertelt Dario.

De kracht van deze documentaire zit hem in haar beknoptheid. Over de oorlog van de Kroaten en de moslims met de Serviërs die in Mostar ook plaatshad, wordt niet gesproken. Voor kinderen (en voor veel volwassenen trouwens ook) is een derde dimensie er een te veel. De moeilijke vraag 'wie was er goed en wie slecht?' waar de Westerse media vijf jaar lang mee hebben geworsteld, wordt ook vermeden. De volwassenen voerden de oorlog, de kinderen waren het slachtoffer. En aan de pijnlijke geschiedenis van het optreden van de VN in Bosnië wordt ook handig voorbij gegaan. “De vijandschap was zo groot dat de Verenigde Naties een internationaal leger moesten sturen om de vrede te bewaren”, zegt een commentaar-stem. Dat daarbij beelden worden getoond van IFOR-tanks, is een minor detail. Want een vierde 'slechte' partij, dat kan je kinderen echt niet aandoen.

    • Daniela Hooghiemstra