Mega-fusie acht veilingen illustreert erosie tuinbouw

POELDIJK, 15 NOV. “'t Mot maar,” luidt het doorsnee antwoord van de rechtgeaarde Westlander op de vraag hoe het gaat. Een dergelijke flegmatieke houding is deze week ook waar te nemen bij de werknemers van de groente- en tuinbouwveilingen in Poeldijk en De Lier.

De veiling in Poeldijk zal op korte termijn sluiten, als gevolg van de 'mega-fusie' tussen een achttal veilingen, die van De Lier - acht kilometer verderop - zal vooralsnog dienst doen als distributiecentrum voor paprika's en tomaten die naar Engeland gaan, maar ook hier wordt sluiting op termijn verwacht. De meeste werknemers die deze week door de nieuwe organisatie The Greenery International werden ingelicht, zeggen dat ze “het wel zo'n beetje verwachten”. Een enkeling hoopt er zelfs een verbetering van positie uit te slepen bij een andere veiling. Bij de 'satellietbedrijven', die om de veiling heen zijn gevestigd zoals de transportbedrijven, heerst ontgoocheling, vooral daar waar recent fors is geïnvesteerd.

De fusie van de veilingen werd in het voorjaar aangekondigd als een geweldige operatie, die ook nog onder een grote tijdsdruk moest worden uitgevoerd. “Maar er is nu eenmaal geen keus,” zei Willem van der Mee, voorzitter van de hoofddirectie van de Verenigde Tuinbouwveiling Nederland (VTN) - nu The Greenery International - de holding in oprichting die als één bedrijf moest herrijzen uit de dertien bestaande tuinbouwveilingen. Acht hebben zich uiteindelijk aangesloten.

De mega-fusie illustreert de gang van zaken in de tuinbouw. De sector heeft het honderd jaar lang uitstekend gedaan. Halverwege de jaren tachtig is de boel echter ingestort door zware concurrentie uit de zuidelijke landen. Dat er weinig of niets aan de hand leek, kwam door de ontwikkelingen in Oost-Europa. Daar is ineens een enorme markt opengegaan. Dat neemt niet weg dat er sinds 1991 lelijk de klad zit in de Nederlandse tuinbouw.

De omvang van de erosie die de sector trof blijkt treffend uit de cijfers. In 1970 waren er 88 tuinbouwveilingen in Nederland, vorig jaar nog twintig. Van de 34.166 telers van volle grondsgroenten toen zijn er nu nog 10.243 over. Ook het aantal glasgroente-bedrijven is in die periode tot een derde gereduceerd. De totale veilingomzet is de afgelopen 25 jaar afgenomen van 3,9 tot 3,6 miljard gulden. Daaruit wordt tevens duidelijk dat er een enorme schaalvergroting heeft plaatsgehad.

Niet alleen bij telers en veilingen wordt die tendens waargenomen, ook het aantal eindafnemers neemt af, maar ze worden veel veel groter. Zo'n 25 supermarktketens in Europa bedienen nu 65 procent van de markt.

De marktsituatie is vooral sinds 1992 drastisch veranderd. De veilingomzetten zijn dramatisch gedaald. Vóór de jaren negentig was er meer vraag naar groente, fruit en paddestoelen dan aanbod. Inmiddels is dat omgedraaid. De telers bepalen niet meer wat er wordt verkocht, de consument bepaalt wat er wordt gekocht.

Doordat er een steeds groter en breder aanbod uit het buitenland komt, neemt de concurrentie sterk toe. De kwaliteit van die produkten is niet slecht en ze worden op de markt gebracht voor een prijs waar Nederland niet tegenop kan. Het is duidelijk dat de positie van grootste en beste leverancier van Europa daardoor steeds is verzwakt. De export naar Duitsland bijvoorbeeld, een land dat goed is voor 53 procent van onze totale afzet, is tussen '88 en '95 van 24 naar 20 procent gedaald.

De tuinders hebben de consequenties hiervan de laatste jaren stevig gevoeld. Hun produkten brachten voor de traditionele veilingklok steeds minder op. In het Westland gaan bedrijven aan de lopende band failliet en is de werkgelegenheid van rond 100.000 mensen in het geding.

Voor de afzetorganisatie is belangrijk dat er een hechte relatie ontstaat met de afnemers in binnen- en buitenland. Daar ziet The Greenery een taak om als één bedrijf aanspreekbaar te zijn.

Om dat doel te bereiken is verdere schaalvergroting noodzakelijk, zodat alle veilingen even efficient werken en voor de afnemer gelijkwaardig zijn. Samen kunnen de veilingen marktgericht optreden, hetgeen in de praktijk betekent dat de supermarktketens The Greenery als aanspreekpunt hebben, die vervolgens in staat is voor goede onderlinge afstemming te zorgen en kennis te verwerven omtrent de wensen van de directe afnemers en de consument.

Een sterk afgeslankt bedrijf, dat efficiënt en tamelijk centraal werkt, werd dus al in het voorjaar gepresenteerd als enige overlevingsmogelijkheid. De dienstenbonden van FNV en CNV erkennen die noodzaak, zegt A.J. de Graaf van de FNV. “Maar dat neemt niet weg dat voor die werknemers, die moeten vertrekken een fatsoenlijke oplossing moet worden gevonden.”