KNVB-'pionier' Staatsen kan maar beter zijn biezen pakken

De clubs in het betaalde voetbal vergaderen maandag over de nederlaag die de voetbalbond KNBV onlangs leed tegen Feyenoord over de tv-uitzendrechten van wedstrijden. Arjen Ribbens vindt dat de vergadering niet alleen daarover moet gaan. Het bestuur van de voetbalbond heeft de afgelopen jaren te veel steken laten vallen.

'We gaan iets nieuws doen, we gaan een sportkanaal beginnen.'' Met die woorden introduceerde KNVB-voorzitter mr. A.A.F.M. Staatsen op 10 februari in Zeist de media-plannen van het sectiebestuur betaald voetbal.

De bond verraste vriend en vijand door de tv-rechten op het Nederlandse voetbal voor ruim een miljard gulden te verkopen aan een consortium, waarin de KNVB vreemd genoeg ook zelf voor tien procent participeert. Voor het luttele bedrag van twee gulden per maand (“de prijs van een zak patat”, aldus aandeelhouder J. de Mol) zou de televisiekijker een stuk beter af zijn dan bij de vastgeroeste NOS, van oudsher de tv-partner van de bond.

Bijna negen maanden later is het chaos in voetballand. Advocaten van de betrokken partijen vliegen elkaar in de haren en volgens sommige clubvoorzitters ligt er “een bom onder de voetbalwereld”. Van de mooie beloften van Staatsen is niks terechtgekomen.

Sport7, het gedroomde sportkanaal, is in ruim 800.000 huishoudens niet meer te ontvangen. In Amsterdam is de zender slechts te zien voor het tienvoudige van het beloofde bedrag. De mensen die Sport7 nog wel kunnen ontvangen, tonen weinig belangstelling voor de vaak belabberde programma's en de adverteerders blijven (dus) weg. De verliezen in het eerste jaar worden geschat op 100 miljoen gulden. De geldschieters hebben onlangs moeten instemmen met een extra aanloopverlies van 175 miljoen.

Ook de juridische onderbouwing van Sport7 lijkt steeds dubieuzer. Feyenoord kreeg vorige week (voorlopig) gelijk van de rechtbankpresident in Amsterdam. Niet de KNVB maar de thuisspelende club mag bepalen of een wedstrijd rechtstreeks op televisie komt. De aandeelhouders van Sport7 zullen de zaak met argusogen volgen en niet nalaten de eventuele gevolgen van deze uitspraak op de voetbalbond te verhalen.

De betrokken partijen bestoken elkaar toch al met schadeclaims. Het abonneekanaal SuperSport eist drie ton van Sport7, omdat het dinsdag Feyenoord-NAC niet mocht uitzenden. Sport7 vroeg de KNVB vervolgens om schadevergoeding. NAC wil weer genoegdoening van de KNVB of van Feyenoord, omdat de naam van de shirtsponsor niet in beeld verscheen. Feyenoord dient een claim in bij Sport7: door advertenties van het sportkanaal stagneert de kaartverkoop voor Feyenoord-Ajax.

Het huidige bestuur betaald voetbal oogst momenteel de verwarring die het zelf heeft gezaaid. Vanaf het moment dat Staatsen in 1993 aantrad als voorzitter van de profsectie gelden in Zeist andere normen dan voorheen. Voetbal is een produkt geworden, en besturen een bezigheid die boven en los van de organisatie plaatsheeft. Onder Staatsen is voetbal versimpeld tot winst en verlies, ervaring en vakmanschap tot een kostenpost.

De voorzitter betaald voetbal is als interim-manager van Boer & Croon Group gewend problemen op een klinische wijze te beoordelen. “Ik ben kampioen modern besturen”, zei Staatsen ooit van zichzelf. “In pionierssituaties waarin veranderingen kunnen worden doorgevoerd, ben ik op mijn best.”

De produktmatige aanpak in Zeist weerspiegelt zich in de samenstelling van het bestuur betaald voetbal. Alleen oud-Ajacied en oud-Feyenoorder Th. van Duivenbode heeft op profniveau kicksen aangehad. Penningmeester G. Bouwer kan nog bogen op ervaring als clubvoorzitter, maar de rest kent de geur van de kleedkamer niet. “De grootste amusementsindustrie van Nederland wordt bestierd door ijdeltuiten en op publiciteit beluste functiejunks”, concludeerde commentator Johan Derksen in februari in Voetbal International.

De gebrekkige kennis van het voetbalmetier brak het bestuur diverse malen op. Staatsen slaagde er eind 1993 niet in Johan Cruijff te strikken als coach voor het wereldkampioenschap '94 in de Verenigde Staten. Voor de toenmalige Barcelona-trainer was dat een bewijs van organisatorisch onvermogen van het nieuwe bondsbestuur. “De eerste keer dat ze onder druk moeten beslissen, gaat het mis.”

Vlak voor het WK liep de beste speler van Nederland, Ruud Gullit, om nog altijd onopgehelderde redenen weg uit het trainingskamp van Oranje. Het bestuur greep niet in. Ook toen afgelopen zomer problemen rezen bij het Europese kampioenschap in Engeland liet het sectiebestuur de zaken op zijn beloop.

Een machtsstrijd in de spelersgroep - tussen jong en oud of tussen blank en zwart, daarover lopen de meningen uiteen - deed Oranje de das om. Pas na het EK concludeerde Staatsen dat de afstand tussen de bobo's en de spelers “onnatuurlijk groot” was geweest en dat het een volgende keer anders moest.

In de affaire over scheidsrechter Jol riep de KNVB vorig jaar zelf de problemen over zich af. Op basis van een anonieme getuigenverklaring voerde het bestuur betaald voetbal de scheidsrechter af van de lijst van arbiters. Jol zou in het zwarte gokcircuit geld hebben ingezet op door hem geleide wedstrijden. De rechter stelde de bond op alle punten in het ongelijk en Jol fluit inmiddels weer.

Vorig seizoen klaagden de clubs steen en been over het chaotische competitieverloop. De spelers van Ajax hadden er zelfs een boycot van het Nederlandse elftal voor over. Door de televisieverplichtingen verloopt de competitie ook dit seizoen allesbehalve soepel. Om maar zoveel mogelijk voetbal op de buis te krijgen wordt er op zes dagen in de week gespeeld en ook in andere opzichten steekt het speelschema onlogisch in elkaar.

Het voetbalsupportersbeleid van de bond verdient evenmin een schoonheidsprijs. Op een door Ajax georganiseerd congres over voetbalvandalisme noemde voorzitter Van Praag van Ajax het KNVB-beleid “schandalig, waanzinnig, armoedig”. Vooral het door de bond ingestelde boetesysteem voor vergrijpen van de eigen aanhang wekte wrevel.

De dit seizoen door de KNVB ingevoerde Clubcard, bedoeld om vandalen buiten de stadions te houden, is een zeperd. Met de persoonskaart kan kinderlijk eenvoudig worden gefraudeerd. Diverse clubs houden zich niet aan de afspraken en volgens de politie is controle onmogelijk. Supporters van diverse clubs dreigen met een rechtszaak, omdat ze met hun kaart niet meer welkom zijn bij sommige andere verenigingen.

Maar de grootste vergissing van de bond is de verwaarlozing van de emotionele waarde en de overschatting van de commerciële waarde van het eigen 'produkt'. Koning Voetbal kan niet als zeeppoeder aan de man worden gebracht.

In augustus, bij de oefeninterland Nederland-Brazilië, vroeg de bond voor het goedkoopste toegangskaartje 55 gulden. Het beste elftal van de wereld speelde in Amsterdam en de mensen bleven thuis.

Ook in de huiskamer laten de voetballiefhebbers zich niet in de luren leggen. Er is veel meer voetbal op televisie dan een jaar geleden en toch wordt er beduidend minder naar gekeken, stelde de Dienst Kijk- en Luisteronderzoek onlangs vast. Is dat wat de KNVB bedoelde toen Staatsen zei dat de bond iets 'nieuws' wilde beginnen?

Sport7 heeft geen imago-probleem, zoals Staatsen volhoudt. Ook de kinderziektes van de nieuwe sportzender zijn niet de oorzaak van de chaos. Het werkelijke probleem is het zittende sectiebestuur. Dat is gezwicht voor het grote geld en heeft het voetbal met een ondoordacht plan verkwanseld. Even onnadenkend hapten de clubs toe toen hen een worst werd voorgehouden. Maar als de clubvoorzitters even verder kijken dan hun portemonnee diep is, zouden ze moeten beseffen dat het voetbal een adequater bestuur verdient dan het huidige.

    • Arjen Ribbens