Commercie zet schaatswereld op haar kop

Het schaatsseizoen begint morgen met wedstrijden om de IJsselcup in Deventer. Buiten de ijsbaan gingen er traditiegetrouw talloze schermutselingen aan vooraf.

ROTTERDAM, 15 NOV. Een onzichtbare hand schrijft jaarlijks het scenario voor het begin van het schaatsseizoen, nog voordat er ook maar één wedstrijd op de langebaan is gereden. Wanneer noeste marathonschaatsers al lang hun rondjes draaien, liggen topschaatsers, bestuurders en sponsors binnenskamers met elkaar overhoop. De weg naar het wedstrijdseizoen is steevast geplaveid met conflicten, met een four letter word als trefwoord: geld. Ook de rechter mag niet ontbreken in het drama dat zich elk najaar naast het ijs afspeelt.

Het is alsof een legende als Kees Verkerk in andere eeuw heeft geschaatst. Met twee wereldtitels op zak (1966 en 1967) moest 'Keessie' als ober in het café van zijn vader in Puttershoek ploeteren om financieel het hoofd boven water te houden. Schaatsen was in die tijd nog een pure amateursport. Tegen de regels in nam hij wel eens een “zakcentje” aan: “Wat is er aan te doen als iemand tegen mij zegt: hier heb je duizend gulden zakgeld”, zei Verkerk als 29-jarige in 1972. “Ik blijf werken in de zaak van m'n vader die daardoor stukken beter loopt, maar daar koop ik nu uiteindelijk nog niks voor.”

Bijna een kwart eeuw later toucheert Europees- en wereldkampioen Rintje Ritsma (26) enkele tonnen. Vorig jaar september verruilde de Fries het strakke keurslijf van de kernploeg voor een ruime jas bij een grote sponsor. Dankzij Sanex en een groeiend aantal co-sponsors kan Ritsma zich op grote toernooien voorbereiden zoals de kampioen dat zelf belieft. Sportief en commercieel was het seizoen 1995-'96 voor de privé-ploeg een daverend succes. Dat Ritsma er op de nieuwe WK afstanden in Hamar niet aan te pas kwam, deed daar niets aan af.

Een aanbieding om in de schoot van de bond terug te keren, legde Ritsma deze zomer naast zich neer. Hij koestert de commercie: de wereldkampioen verlengde zijn contract met Sanex tot na de Olympische Spelen van februari 1998 in het Japanse Nagano. Zijn eenmansteam breidde hij uit met Arjan Schreuder, vooral omdat hij bij zijn training een leeftijdgenoot miste.

Naast zijn inkomsten bij Sanex heeft hij recht op een vergoeding voor zijn optreden in het tenue van de bond, met logo's van de bondssponsors Aegon en Deloitte & Touche. In die kleding moet hij bij alle internationale wedstrijden op het ijs verschijnen. Via de rechter probeert Ritsma van de schaatsbond daarvoor vrijwel dezelfde vergoeding te verkrijgen als de leden van de kernploeg; Postma, Hersman, Straathof, Romme en De Jong. Krijgt hij die niet, dan wil hij niet in bondskleding het ijs op, maar in het blauwe pak van zijn sponsor. Ritsma spande een kort geding aan tegen de bond om dit eisenpakket af te dwingen, maar deze week stelde de rechter hem op alle punten in het ongelijk. De kampioen wil van twee walletjes eten, vindt de bond en ook de rechter. Ritsma is benieuwd of het gerechtshof in Amsterdam die mening deelt. Wordt vervolgd.

De Olympische Spelen in Nagano zouden wel eens de geschiedenis kunnen ingaan als de laatste Spelen waarbij Nederland een mannenkernploeg op het ijs brengt. In september dreigde de kernploeg van coach Henk Gemser uit elkaar te spatten. Hersman, Straathof en Romme waren niet tevreden met het contract van de bond. Ook Annamarie Thomas, tot en met Nagano het gezicht van boterfabrikant Sense, had haar bedenkingen. Ze waren vooral gepikeerd dat de bond extra reclame op het schaatspak verbood.

De Internationale Schaatsunie had een voorstel van de KNSB aangenomen om het maximaal aantal reclame-uitingen op pakken van drie naar vier uit te breiden. Tot tevredenheid van de schaatsers, maar tot woede van hoofdsponsor Aegon. Het contract met de bond bepaalt immers dat tot medio '98 behalve de naam van kledingsponsor Mizuno uitsluitend die van Aegon en co-sponsor Deloitte & Touche op de pakken van de kernploegleden mogen prijken.

De KNSB zwichtte voor de verzekeraar, die jaarlijks ruim een miljoen gulden in de schaatssport investeert. Dat was voor Hersman, Straathof, Romme en Thomas reden om te dreigen met vertrek uit de kernploeg. Maar het bedrijfsleven stond niet voor hen in de rij. Zij ondervonden dat slechts één schaatser zijn naam in klinkende munt kan omzetten: Rintje Ritsma. Bovendien toverde de KNSB met steun van Aegon een goodwill-regeling van in totaal 325.000 gulden uit de hoge hoed. Daarmee werd het recht om een vierde sponsornaam op hun pakken aan te brengen afgekocht. Het voorkwam dat bondscoach Gemser verder moest met een kernploeg die letterlijk tot een kern zou zijn teruggebracht. De schaatsbond zal na Nagano veel moeite hebben de schaatsers aan zich te binden.

De schaatspiste wordt er ook dankzij de avonturen van Bart Veldkamp niet minder kleurrijk op. De Hagenaar komt in het nieuwe seizoen opnieuw voor België uit. Dit jaar in een Superclub-ploeg van drie rijders, die ieder voor een ander land uitkomen. Samen bereiden ze zich voor op de grote toernooien. Marnix ten Kortenaar voor Oostenrijk, terwijl Neil Marshall zich van de Canadese kernploeg afscheidde en besloot als privé-rijder verder te gaan.

Veldkamps vriendin Annamarie Thomas, wereldkampioene op de 1.000 en de 1.500 meter, speelde met het idee zich bij de drie avonturiers aan te sluiten. Maar ook voor haar rolde in september een beter financieel voorstel uit de bus, zodat ze besloot bij de kernploeg vrouwen allround te blijven. Met Barbara de Loor, Tonny de Jong en Carla Zijlstra. De bondscoach van vorig seizoen, Ab Krook, is nu topsportcoördinator bij de bond. Aart van der Wulp, gewestelijk trainer in Groningen en Drenthe, volgde hem op. Op verzoek van de rijdsters blijft Krook zich als een soort mentor van Van der Wulp met de vrouwenkernploeg bemoeien. De Amerikaan Peter Müller is bondscoach van de Nederlandse sprinters (Van Velde, Leeuwangh, Zwolle en Nuyt).

Ten slotte is er Falko Zandstra. De voormalige wereldkampioen is gebrand op een glorieuze comeback. Bij het begin van vorig seizoen was hij het enige kernploeglid met een betrekkelijk riant contract. Dat verzekerde hem tot en met Nagano van een basisinkomen van 40.000 gulden per jaar, exclusief premies. Maar mede door ziekte leverde hij slechte prestaties, zijn discipline liet te wensen over en in mei zette Henk Gemser hem uit de kernploeg. Zijn contract met de bond werd ontbonden. Met hulp van privé-sponsoren en gewestelijk trainer Sjoerd de Boer vecht Zandstra zich terug.

Naar Gemser ziet hij niet om in wrok, zei hij deze week in het Algemeen Dagblad. Maar hij dacht wel vaak aan de coach. “Als ik een bordeauxrode Citroën Xantia tegenkwam, dacht ik, ik rij je van de weg. Henk heeft zo'n auto. Hij had geluk. Er zaten telkens anderen in.” Nog geen jaar geleden liep Zandstra weg met de bondscoach: “Hij motiveert me enorm. Die kerel is zo enthousiast met je bezig, dat stimuleert.” Als Zandstra ooit terugkeert in de kernploeg, zo bezwoor hij nu, dan alleen met De Boer als zijn begeleider. De ene ruzie in het schaatswereldje is nog bijgelegd, of de kiem voor een nieuw conflict is gelegd.