Buikdansen en de moraal van Egypte

Karin van Nieuwkerk: Dochters van de volle maan. Zangeressen en danseressen in Egypte. Mets, 159 blz. ƒ 29,50

Er zijn misschien weinig landen waar zo'n overstelpende hoeveelheid (volks)feesten wordt gevierd als Egypte. Vooral op het platteland zijn er de tientallen verschillende mawalid (meervoud van moulid: verjaardag, gedenkdag) van 'heiligen' van de diverse mystieke sufi-ordes. Vrijwel al deze feesten zijn dagen durende bonte kermissen, met een combinatie van religieuze vieringen en alle mogelijke soorten van profaan vermaak. Ook sommige christelijke heiligen hebben hun eigen moulid en zelfs is er in de Delta een joodse moulid, waar tegenwoordig vooral Marokkaanse pelgrims voor overkomen.

Al deze mawalid trekken sinds eeuwen rondreizende kermisklanten aan en gezelschappen mannelijke en vrouwelijke dansers en zangers en hun begeleiders. Deze zangers en dansers treden daarnaast - in wisselende bezettingen - veelvuldig op bij buurtfeesten, feesten op clubs en vooral familiefeesten: huwelijken, geboortefeesten (traditioneel wordt op de zevende dag na de geboorte van een kind gefeest) en besnijdenissen. Sommigen artiesten treden daarnaast ook op in nachtclubs of hebben een deel van hun carrière een engagement in zulke clubs.

Traditioneel was het artiestenvak voorbehouden aan familieclans, die vaak in bepaalde buurten bij elkaar leefden. De onderlinge banden waren over het algemeen hecht, niet in de laatste plaats doordat artiesten vaak een andersoortige moraal werd toegedicht en omdat de taken van vrouwelijke artiesten niet altijd scherp van die van animeermeisjes of prostituées waren te scheiden. Trouwen met een artieste was 'not done'. Het was voor vele Egyptenaren een hele sensatie om in 1988, toen Naguib Mahfouz de Nobelprijs voor literatuur kreeg, te moeten ervaren dat de beroemde schrijver al jaren getrouwd was met een ex-artieste. Ook voor zijn beste vrienden had Mahfouz het bestaan van een vrouw en twee dochters altijd verborgen gehouden.

De antropologe Karin van Nieuwkerk heeft enkele jaren onderzoek gedaan naar de vrouwelijke leden van een artiestenclan in de Mohammed Alistraat in Cairo. Dat resulteerde in 1995 in een proefschrift A trade like any other, dat nu in een bewerkte Nederlandse editie op de markt is gebracht. Zij volgt daarin de levens van een aantal danseressen en zangeressen. Deels is haar boekje een poging tot rehabilitatie van hun reputatie. Helaas graaft ze echter niet erg diep. De historische context is mager en de beschrijving van de 'acts' en het milieu fragmentarisch. Omdat zij zich slechts op een bepaalde groep volksartiesten concentreert, gaat ze, anders dan de titel van haar boekje suggereert, bovendien voorbij aan de groepen die het meest furore maken. Namelijk de zangeressen die cd's maken en optreden voor radio en tv en de buikdanseressen die fortuinen kunnen maken door op te treden in vijfsterren-hotels en voor de hoogste klassen van het Egyptische establishment.

    • Maarten Jan Hijmans