Voorkeur; Musea

KEES VAN DONGEN Voordat de Rotterdammer Kees van Dongen (1877-1968) vanaf 1908 in gezelschap van Matisse, Derain en De Vlaminck zijn schilderstriomfen vierde, had hij jarenlang vrijwel uitsluitend in Rotterdam en Parijs getekend en illustraties gemaakt. Van Dongen verhuisde in 1899 naar Parijs omdat Rotterdam 'alleen maar uit reders' bestond. Maar hoe precies de tekenaar zich tot de latere schilder bekeerde bleef tot nu toe verscholen. Totdat kunsthistoricus Anita Hopmans, op zoek naar Van Dongens plaats in de moderne kunst, een rijk oeuvre aan tekeningen achterhaalde. De onbekende Van Dongen, vroege en fauvistische tekeningen uit de periode 1895-1914 t/m 5 jan in Museum Boijmans Van Beuningen, Museumpark 18-20, Rotterdam. Di t/m za 10-17u zo 11-17u.

PRE-COLUMBIAANS AARDEWERK Er is weer eens een tentoonstelling ingericht met potten en kruiken. En dat zijn typisch van die voorwerpen die veel kunstliefhebbers graag links laten liggen. Ze houden niet van vaatwerk. Dat is een grote vergissing, vinden de mensen die wèl van potten en kruiken houden. En in het Museum voor Volkenkunde in Rotterdam krijgen die pottenkijkers dit keer volkomen gelijk. Want in een van de vitrines staat een stuk aardewerk opgesteld dat in vormgeving alle perken van de verwondering te buiten gaat; een prehistorische ambachtsman uit Peru heeft bijna drieduizend jaar geleden een kruik gemaakt, die niet groter is dan een gangbare fluitketel. De kruik heeft zichzelf als gebruiksgoed in alle opzichten overstegen. Hij is een monument geworden, 'De Schepping van de Wereld' is maar een van de bijna duizend stukken pre-columbiaans aardewerk en textiel die het Museum voor Volkenkunde vorig jaar van een anonieme Rotterdammer cadeau kreeg en waarvan nu een overzicht te zien is. Ze dateren uit het Peru van 2000 voor Christus tot het jaar 1532 van onze jaartelling. Peru de schepping verbeeld, aanwinsten pre-Columbiaans aardewerk en textiel t/m 5 jan in het Museum voor Volkenkunde, Willemskade 25, Rotterdam. Di t/m za 10-17u, zo 11-17u.

JAN VAN GOYEN De zeventiende-eeuwse schilder Jan van Goyen is bekend als landschapschilder, maar zou beter 'luchtschilder' genoemd kunnen worden. In zijn wolkenluchten leefde hij zich uit, in iedere combinatie van lichtval en wolkenformatie weet hij een subtiele spanning op te bouwen. Zo 'zie' je dat de zon op het punt staat door te breken, of dat het 'aan het betrekken' is, of dat het weer 'omslaat'. En zelfs als het op aarde windstil is, gebeurt er iets in die luchten. Al is het maar de worsteling van een hagelwitte meeuw met een plotselinge bries boven het Hollandse landschap. Aan Van Goyen is nu in in Museum De Lakenhal, Leiden een grote tentoonstelling gewijd. Daar hangen vijftig schilderijen en veertig tekeningen, chronologisch gerangschikt in rustige zalen. T/m 13 jan in Museum De Lakenhal, Oude Singel 28-32, Leiden. Di t/m vr 10-17u, za en zo 12-17u.

MEESTERS VAN HET LICHT Wat hebben kunstenaars als Heinrich Campendonk, Piet Mondriaan, Jan Toorop, Leo Gestel, Johan Thorn Prikker, Curt Hermann, Jan Sluyters, Helmuth Macke, Jacoba van Heemkerk en Christiaan Rohlfs met elkaar gemeen? Het antwoord luidt dat zij begin deze eeuw allemaal korte of langere tijd gewerkt hebben in de luministische stijl (de ontleding van kleuren, karaktervolle lijnen en een snelle penseelvorming, een soort Van Gogh-effect). De Rotterdamse Kunsthal toont in een boeiende tentoonstelling werk van deze kunstenaars en hun geest- en tijdgenoten t/m 8 dec. Meesters van het licht. Luministische schilderkunst in Nederland en Duitsland t/m 8 dec in de Kunsthal, Museumpark, Rotterdam. Di-za 10-17u, zo 11-17u.

JAN STEEN Kunsthistorici herkenden in hem een bohémien, een predikant ook, wiens zedenlessen ter harte moesten worden genomen. En nu, ruim driehonderd jaar na zijn dood, is er nog steeds geen consensus over de levenswijze en de bedoelingen van Jan Steen (1626-1679), die, ondanks alle kunsthistorische bevindingen, de vrolijkste schilder van de Gouden Eeuw zal blijven. Het Rijksmuseum in Amsterdam brengt hem tot 12 jan 1997 een hommage. In zes zalen hangen nu chronologisch en enigszins thematisch gerangschikt 49 van Steens mooiste werken. Filevorming, zoals destijds bij Vermeer in het Mauritshuis, lijkt in de ruime zalen van het Rijksmuseum uitgesloten. Bij de museumkassa is gewoon een kaartje van ƒ 15,- te koop en ook het souvenir-aanbod is bescheiden. Tot 12 jan 1997 in het Rijksmuseum, Stadhouderskade 43, Amsterdam. Dag 10-19u.

EN VERDER Hendrik Paulides (1892-1967), schilder van Nederlands-Indië t/m 17 nov in de Kunsthal, Rotterdam; Het Utrechts Psalter, Middeleeuwse meesterwerken rond een beroemd handschrift t/m 17 nov in Museum Catharijneconvent, Utrecht; schilderijen van Robert Zandvliet t/m 17 nov. Dordrechts Museum, Dordrecht.