Mutters viooltoon heeft kracht van een scheepstoeter

Concert: San Francisco Symphony Orchestra o.l.v. Michael Tilson Thomas, m.m.v. Anne-Sophie Mutter, viool. Programma: Ives: Decoration day. Tsjaikovski: Vioolconcert. Mahler: Adagio (Tiende symfonie). Debussy: La Mer. Gehoord: 13-11 Concertgebouw Amsterdam.

Meer dan tien jaar was de 33-jarige Duitse violiste Anne-Sophie Mutter niet meer in het Amsterdamse Concertgebouw opgetreden. Die afwezigheid werd echter deels gecompenseerd door haar veelal bekroonde opnamen voor Deutsche Grammophon.

In 1976 werd de violiste door Herbert von Karajan uitgeroepen tot 'het grootste muzikale wonderkind sinds de jonge Menuhin'. Toen Menuhin dat hoorde, schijnt hij gezegd te hebben: “Well, then I suppose that I sound like an old Mutter.”

Mutter, zo bleek tijdens haar optreden in de serie Grote Solisten, behoort tot dat zeldzame slag musici dat op het podium exact hetzelfde klinkt als op CD. De instrumentale kwaliteiten van deze briljante violiste, een van de best betaalde solisten ter wereld, grenzen aan het ongelooflijke. Haar fonkelende viooltoon heeft de kracht van een geciviliseerde scheepstoeter, haar feilloze techniek is energiek, vloeiend en doeltreffend als de meest geavanceerde Ferrari, en voor zenuwen of twijfel lijkt ze volstrekt immuun.

Desondanks was het geen onverdeeld genoegen om Mutters intense lezing van Tsjaikovski's Vioolconcert te beluisteren. Want ook al werd het vanaf de inzet duidelijk dat dit ooit onspeelbaar geachte werk voor Mutter hindernissen noch geheimen kent, haar muzikale zeggingskracht bleef ver achter bij haar violistische temperament. En daaraan kon de weloverwogen, uitgebalanceerde en genuanceerde orkestbegeleiding van het onder Michael Tilson Thomas fenomenaal musicerende San Francisco Orchestra helaas niets veranderen.

Mutters virtuoze spel neigde naar het geëxalteerde, waardoor haar technisch imposante vertolking voortdurend ontsierd werd door gezucht en gekreun van haar viool in de vorm van overdreven glissandi en 'buiktonen', een te weids en sentimenteel vibrato of juist een gezocht non-vibrato, en een gekunstelde dynamiek. De flautando pianissimo's, orgastische forte's en waanzinnige tempoversnellingen of vertragingen waarmee Mutter haar visie opluisterde, bezorgden Tsjaikovski een ordinaire uitstraling.

Indrukwekkender dan Mutter was dan ook het optreden van het San Francisco Orchestra, dat de spirituele aanwijzingen van Tilson Thomas alert vertaalde in suggestieve klanktaferelen. Zo leek een zilte zeegeur daadwerkelijk bezit te nemen van de zaal tijdens Thomas' subtiele maar plastische interpretatie van Debussy's La mer, werd de 'American Dream' een realiteit tijdens de geanimeerde vertolking van Decoration day van Ives, en klonken de onthechte visioenen van het Adagio uit Mahlers niet meer voltooide Tiende Symfonie oneindig teder en schrijnend van verlatenheid.