Losbladig of contactgestoord; De voor- en nadelen van Filofax en Psion

Wordt het in 1997 weer een agenda van papier, eventueel bijeengehouden door metalen ringetjes en leer, of begint volgend jaar het elektronisch agendatijdperk? Vergelijkend warenonderzoek tussen de Filofax en de Psion Siena organizer.

In de betere kantoorboekhandel is zowel Filofax als Psion te koop, via de computer bestellen kan ook: www.01first.nl.

Filofax, de beroemdste losbladige ringbandagenda, bestaat dit jaar 75 jaar. De Psion Siena, handzamere en goedkopere uitgave van de beroemde serie Psion 3 personal organizers, is splinternieuw. Wat heeft de een dat de ander niet heeft? Wat kunnen ze allebei en wat werkt waar beter?

Status hebben ze allebei. De Filofax kan van vinyl zijn, maar de meeste zijn van leer, glimmend van het wrijven in tas of binnenzak. Filofaxen zijn vaak te dik. Ze zijn niet alleen agenda maar vaak ook portefeuille en zitten vol creditcards, identiteitspapieren, notitiepapiertjes en visitekaartjeshouders, terwijl de zes metalen ringetjes de inhoud al bijna niet meer bij elkaar kunnen houden. Hoe drukker hoe dikker. Hoe slordiger des te kleurrijker en rafeliger. Aan de Filofax herkent men de eigenaar.

De Siena verleent de eigenaar een eigentijds aureool, maar verraadt niets van drukte. Of de agenda nu leeg of volgeboekt is, het kastje puilt nooit uit. Visitekaartjes en rijbewijzen passen er ook niet in, die moeten elders in binnenzak of handtas. Is de Siena eenmaal vol, dan is hij onverbiddelijk. Er is geen sprake van proppen, maar van comprimeren, weggooien of overschrijven naar een PC of externe harde schijf.

Het uiterlijk van de Siena is nieuw, en opvallend temidden van de hardplastic kastjes van andere personal organizers die alleen in de tinten zwart-, donker- of middelgrijs leverbaar zijn. De Siena is bekleed met een zacht aanvoelende donkergrijsgroene kunststof. Nooit was een elektronisch gebruiksvoorwerp zo aaibaar, maar de factor is nog niet erg hoog. Psion zelf meldt dat het apparaat ook voor vrouwen bedoeld is. Het kleine dekseltje bovenop, waaronder batterijen zitten, kan vervangen worden door een dekseltje met andere kleur: chroom, een zwart-wit marmermotiefje, een warm notenhouten plankje, of geheel antraciet.

Eenmaal open is de Siena een agenda, een adressenboek, een verjaardagskalender, een eenvoudig rekenmachientje, een spreadsheet met geavanceerde rekenfuncties en programmeertaal, een tekstverwerkertje, een klok met de tijd overal ter wereld en een wekker. Voor gegevensinvoer ligt een handbreed QWERTY-toetsenbordje klaar, omgeven door functietoetsen. Het beeldschermpje meet ruim 6 bij 4 centimeter.

De agenda van de Siena is razend handig. Even een afspraak maken? Zoek dag en tijd, typ een tekstje, geef aan hoe lang de afspraak duurt en of er misschien een belletje moet rinkelen op een te kiezen tijd voorafgaand aan de afspraak. Je kunt je afspraken, per dag, per week, per 14 dagen of allemaal onder elkaar gerangschikt krijgen. Welk overzicht je ook kiest, steeds kun je met korte toetsaanslagen dagen, weken, maanden of jaren heen en weer kijken. Niet alleen de eenmalige afspraken verschijnen in alle overzichten, ook verjaardagen en andere jaarlijkse evenementen die in de gedenkdagenlijst staan opgeslagen staan er tussen, ieder jaar weer. Aparte verjaardagskalenders behoren tot het verleden. Typ eenmaal de geboortedatum van een vriend, familielid of kennis in, en ieder jaar vertelt de Siena hoe oud de jarige is geworden.

Maar bepaalt het makkelijk vastleggen van een afspraak wel het hele gebruiksgenot van een agenda? Is het niet belangrijker om met de telefoonhoorn tussen oor en schouder geklemd, vulpen ontdopt en agenda open met iemand te praten, nu en dan wat te noteren of gewoon Freudiaans te tekenen? Dat stimuleert het denkproces. In de loop van het jaar raakt de agenda vanzelf vol met woordjes, nummers, tekeningetjes, losse notities, boektitels, of namen van websites waar eens moet worden gesurft. Daarvoor is de Filofax ideaal. Op de Siena kun je weliswaar de tekstverwerker aanzetten en wat losse feitjes achterlaten in een document. Maar aangenaam is het niet.

Behalve afspraken en krabbels hoort er een adressenbestand in een agenda thuis. De Filofax is er op ingericht om een A-Z register met adressen aan boord te hebben en bij de Siena is een kaartenbak ingebouwd. Een elektronisch en een geschreven gealfabetiseerd adressenbestand ontlopen elkaar meestal niet veel. Behalve als je iemand kwijt bent. Waar staat ook weer woordvoerder K van ziekenhuis A? Onder zijn eigen naam of bij zijn ziekenhuis? In een papieren bestand is de trefkans dan vijftig procent. In een computertje als de Siena druk je op de TAB-toets. Het schermpje 'Zoek' verschijnt, daarin typ je 'Korten' als je Johan Kortenray zoekt en je drukt de Entertoets. De gezochte verschijnt in beeld, of hij nu onder de K of onder de A van het AMC staat. Dat handigheidje mist de Filofax.

Maar vanuit een royale agenda kun je iemand eens iets op een briefje geven. Filofax levert notitiepapier, gelijnd en ongelijnd, in wit en alle bekende kleuren, maar ook in lavendel, gemarmerd rose, granietgrijs, hemelsblauw en goud. Zelfs de zelfklevende gele 3M-memopapiertjes zijn tegenwoordig met Filofax-gaatjes te koop.

Daarbij vergeleken is de Siena contactgestoord. Die moet eerst met een kabeltje aan een PC of printer worden verbonden. Of hij moet een andere Siena tegenkomen. Op een afstand van een meter kunnen ze dan met infraroodsignaaltjes gegevens uitwisselen.

Agenda en adressenbestand mogen dan de hoofdzaken van een agenda of personal organizer uitmaken, de extraatjes kunnen erg aantrekkelijk zijn. Filofax en Siena hebben ze allebei, maar niet dezelfde. De wekker, wereldtijden, het spreadsheetprogramma en de tekstverwerker zitten bij de Siena ingebakken, de extra's van de Filofax schaft men naar keuze aan. In de catalogus staan ondermeer een uitvouwbare jaarplanner, liniaal, calculator, visitekaartjesmapje, plattegrond van Amsterdam, Londen (ook de Underground) of Parijs (ook de Metro), diskettehouder, autokostenformulier, credit-carduitgavenformulier, huishoudboekje, ja zelfs een menstruatiekalender.

Een agenda ordent niet alleen de toekomst, maar archiveert ook het verleden. Wat dat betreft heeft zowel Filofax als Siena nadelen. Een klein agendaboekje stop je na verloop van een jaar in de oude-agendaschoenendoos op zolder. Zo ontstaat een snel raadpleegbaar persoonlijk archief. Bij de Filofax vervang je de agenda-inhoud ieder jaar. Er blijft een stapel losse blaadjes over waar Filofax bij mijn weten geen aflegmapje voor levert. De voorbije inhoud van de Siena is jaarlijks te printen en kan daarna uit het geheugen van het machientje worden verwijderd. Maar beduimelde boekjes levert het in beide gevallen niet op.

En dan de kosten. Het is een kwestie van eenmaal fors betalen of na de eerste aanschaf jaarlijks een bescheiden bijdrage betalen. De Psion is een agenda voor vele jaren. De prijs van ƒ 499,- is even slikken en daarna is bijna ƒ 300 vereist voor kabels en het programma voor communicatie met de PC. Verder is alleen nu en dan een batterijtje nodig. Een Filofax aanschaffen begint met de agenda-omslag. Ze variëren in prijs van ƒ 79,- voor een eenvoudig vinyl model, via ƒ 199,- à ƒ 299,- voor de gangbare leren modellen, tot ƒ 589,- voor het nappaleren topmodel uit de collectie. Voor het gangbare formaat personal kost een standaardvulling ƒ 85. Een jaar agendablaadjes (week per twee bladzijden) is ƒ 25. Losse onderdelen zijn geprijsd in de orde van: 100 vel notitiepapiertjes voor ƒ 15, gele memopapiertjes voor ƒ 7,50, plattegrond van Amsterdam een tientje.

Omdat Filofax 75 jaar bestaat is er een heruitgave van het eerste model uit 1921 uitgebracht, in een genummerde oplage van 1921 exemplaren, voor ƒ 1921.

    • Wim Köhler