In België geen cel vrij sinds Dutroux

BRUSSEL, 14 NOV. Wat is er in België veranderd sinds drie maanden geleden de affaire rond de kinderschender Marc Dutroux losbarstte? Direct gevolg was de massale volkswoede, gericht tegen Dutroux èn tegen de overheid die kinderen niet had kunnen beschermen. Een wantrouwen tegen hooggeplaatsten dat altijd al sluimert, barstte los en culmineerde vier weken geleden in een 'witte mars' door Brussel.

De politiek, die zich aanvankelijk schroomvallig op afstand hield, probeert nu de brokken te lijmen door politieke benoemingen bij justitie af te schaffen. Maar een echte oplossing voor het doorbreken van een politiek bestel, dat dreef op een afzijdige bevolking aan de ene en consensus tussen de politieke elites aan de andere kant, hebben politici nog niet geformuleerd.

Tastbaar gevolg heeft de affaire-Dutroux in ieder geval in de Belgische gevangenissen die nog nooit zo vol zaten als nu, met bijna 8.000 gevangenen in ruim 6.700 cellen. Als oorzaak wordt onder meer aangevoerd dat zedendelinquenten niet meer voorwaardelijk vrijkomen, sinds bekend werd dat Dutroux ooit vervroegd is vrijgelaten. Ook worden er meer aangiften gedaan. Zo werden eerder deze maand in Brussel twee mannen aangehouden op verdenking van misbruik van minderjarigen, na aangifte van twee tienerprostituees. Volgens straathoekwerkers was het vóór de affaire-Dutroux ondenkbaar dat zij hun klanten zouden aangeven.

De affaire-Dutroux heeft ook diep ingegrepen in het leven van Belgische kinderen. Het blad Humo vroeg duizend kinderen: Wat is er voor jou veranderd sinds de dood van Julie en Mélissa en An en Eefje? De antwoorden variëren van 'Soms heb ik afgrijselijke dromen. We gaan meer naar de kerk', tot 'Ik word veel feller in het oog gehouden door mijn ouders', en 'Je moet ook zeer goed oppassen voor mensen die nooit gewassen zijn, want die kunnen je zo maar meepakken als er niemand bij is'. Het vertrouwen van kinderen in volwassenen en van volwassenen in justitie is geschokt.

Toch is er sinds de 'witte mars' maar weinig gebeurd dat de sfeer van wantrouwen kan temperen. Integendeel, de laatste weken kwam een aantal nieuwe affaires in het nieuws. Zo werd bekend dat er strafrechtelijke onderzoeken lopen tegen twee hoge parketmagistraten in Luik. De één wordt verdacht van jarenlange corruptie, de ander van het beschermen van pedofielen.

Pag.5: Onderzoek Dutroux lijkt in het slop te zijn geraakt

Niet alleen lopen er in België strafrechtelijke onderzoeken tegen twee hoge parketmagistraten in Luik, ook besloot het Vlaams parlement gisteren milieuminister Kelchtermans voor verhoor door te sturen naar het Hof van Cassatie, in verband met mogelijke illegale partijfinanciering. Deze affaires, die het Belgische nieuws nu al ruim een week beheersen, wakkeren het wantrouwen tegen 'hooggeplaatsten' nog verder aan. Maandag had in het Limburgse Riemst een tweede, veel kleinere, witte mars plaats met zo'n 2000 deelnemers.

Het onderzoek-Dutroux zelf lijkt, na een vliegende start onder leiding van onderzoeksrechter Connerotte, in het slop geraakt. De laatste weken werden geen nieuwe arrestaties verricht, opgravingen zijn stopgezet en het blijft onduidelijk hoe groot de bende was. Er zijn redenen voor de vertraging: Connerotte werd vervangen door een collega die zich moest inwerken en gedegen onderzoek heeft altijd tijd nodig. Maar het uitblijven van resultaten voedt het idee dat dit de zoveelste doofpot is, na de onopgeloste affaires rond de moordende bende van Nijvel in de jaren-tachtig, de moord op politicus André Cools in 1991 en de moord op veearts Karel van Noppen vorig jaar.

De ouders van slachtoffers hebben zo weinig vertrouwen in het onderzoek-Dutroux sinds Connerotte vorige maand werd gewraakt, dat zij deze week besloten alsnog verzet aan te tekenen tegen het arrest van het Hof van Cassatie waarin de onderzoeksrechter partijdigheid wordt verweten. De ouders van de doodgehongerde Julie en Mélissa hebben ook hun vertrouwen opgezegd in de parlementaire commissie die het onderzoek naar Dutroux moet doorlichten. Verklaringen die zij achter gesloten deuren aflegden, lekten letterlijk uit in een extreem-rechts blad. De voorzitter van de parlementaire commissie kondigde deze week aan dat een onderzoek-naar-het-onderzoek- naar-het-onderzoek-Dutroux wordt ingesteld, maar dat zal het geschonden vertrouwen niet helen.

De politiek zoekt inmiddels een manier om justitie te depolitiseren, zoals premier Dehaene beloofde tijdens de 'witte mars'. Ook dit lijkt niet echt te vlotten. Deze week werd het regeringsvoorstel voor een grondwetswijziging ter depolitisering besproken in het parlement, maar de oppositie is sceptisch over de plannen, die ze niet ver genoeg vindt gaan. De regering heeft beloofd begin volgende maand met een uitgewerkt voorstel te komen. Ook als de plannen worden aangenomen, kan het nog jaren duren voor depolitisering van justitie een feit is. Dat blijkt al uit de moeite die het kost om politieke benoemingen in de Belgische ambtenarij af te schaffen.

Politiek en justitie zullen nog veel moeten doen om het geschokte vertrouwen in justitie te herstellen. Tot nu toe geven ze daartoe weinig reden. Met politiek gepalaver over een grondwetsartikel, extra affaires die bovendrijven en uitblijven van tastbaar resultaat in het onderzoek-Dutroux, zal het klimaat niet verbeteren. De 'witte marcheerders' lijken de politiek voorlopig het voordeel van de twijfel te gunnen. Van een explosieve situatie is geen sprake. Verontrustender is het effect op langere termijn. De post-Dutroux-sfeer zou kunnen leiden tot een massale keuze voor de anti-politiek. Dat is des te zorgwekkender, nu vorige week uit onderzoek is gebleken dat bij de verkiezingen van vorig jaar vooral het extreem-rechtse Vlaams Blok profiteerde van proteststemmen.

    • Birgit Donker