Hoog spel Berlusconi met EMU als inzet

ROME, 14 NOV. Silvio Berlusconi heeft altijd van theater gehouden, maar nu probeert hij als oppositieleider een politiek drama te regisseren dat Italië voorlopig buiten Europa dreigt te houden.

Met zijn besluit om de parlementaire stemmingen over de begroting te boycotten, speelt Berlusconi hoog spel. Als hij verliest, komt zijn positie als oppositieleider in gevaar. Als hij wint, is premier Romano Prodi moeilijk te handhaven op die post. Daarmee wordt het lot van de begroting, een noodsprong om Italië op de valreep te laten voldoen aan de meeste criteria voor toetreding tot de Economische en Monetaire Unie (EMU), uiterst onzeker.

Het succes van de protestmars van afgelopen zaterdag tegen de begroting, die meer dan een half miljoen mensen op de been bracht, heeft Berlusconi zichtbaar opgepept. Na de linkse verkiezingszege in april was hij maandenlang onzichtbaar als oppositieleider. Mede uit angst dat het kabinet hem zou treffen in zijn zakelijke en mediabelangen ging hij een confrontatie uit de weg. Nu kiest hij voor een politieke aanval zoals het land die sinds de Tweede Wereldoorlog niet heeft gekend, ervan overtuigd dat een meerderheid van de bevolking tegen de belastingplannen van het kabinet is.

Premier Prodi lijkt daar zelf ook bang voor te zijn. Daarom heeft hij een hele reeks volmachten gevraagd om zelf belastingverhogingen te kunnen invullen. Hij steunt op een wankele coalitie die de externe steun nodig heeft van de communistische partij. Stemmingen over afzonderlijke belastingplannen, die bijna allemaal neerkomen op verhoging met enige vereenvoudiging als doekje voor het bloeden, zou vrijwel zeker tot scheuren in die heterogene alliantie leiden.

Terwijl zijn bondgenoten van de Nationale Alliantie, de voormalige neofascistische partij, stil meeknikten of ervoor zorgden dat ze uit beeld waren, heeft Berlusconi dit optreden vergeleken met dat van de fascistische dictator Benito Mussolini. Hij verwijt het kabinet een soort blanco cheque te vragen en niet te willen zeggen wie moet betalen en hoeveel.

Zo is bijvoorbeeld nog steeds onzeker hoe de speciale Eurobelasting eruit komt te zien. Het kabinet wil daarmee ongeveer vijftien miljard gulden ophalen, in de hoop het begrotingstekort onder de buurt van de EMU-norm van drie procent te brengen.

“De oppositie kan haar recht (om te debatteren over concrete regeringsplannen) niet uitoefenen en daarom zullen we niet deelnemen aan de stemmingen over de begroting,” zei Berlusconi maandag in de Kamer van Afgevaardigden. Volgens hem zijn de volmachten die Prodi vraagt, een poging het parlement buitenspel te zetten. “Mussolini is ook zo begonnen.”

“Het kabinet heeft geen contragewicht meer,” vervolgde hij gisteren. “Alles is in handen van één partij.” De regering heeft de afgelopen maanden een aantal politiek gelijkgezinden benoemd op sleutelposten binnen de publieke omroep en bij staatsbedrijven.

Het enige precedent van een dergelijke boycot door een deel van het parlement dateert uit 1924, nadat de socialistische afgevaardigde Giacomo Matteotti was vermoord door de fascistische milities. Berlusconi wordt van verschillende kanten verweten grotelijks te overdrijven door Prodi met Mussolini te vergelijken.

Alle bemiddelingspogingen van de afgelopen dagen zijn mislukt. De separatistische partij Lega Nord heeft zich aangesloten bij de boycot van rechts. Puur getalsmatig zou het centrum-linkse kabinet de stemming moeten kunnen overleven, maar het zal grote moeite kosten het vereiste quorum te halen. Bovendien vermindert hiermee onherroepelijk de legitimiteit van de begroting. De greep van de communisten op het kabinet zal groter worden, want zij zijn dan nog harder nodig.

De stemming is geldig als de helft plus één van de 630 kamerleden eraan heeft deelgenomen. Prodi's coalitie plus de communisten hebben samen 324 kamerzetels; in de Senaat heeft Prodi de communisten niet nodig voor een meerderheid. Gisteren zijn onderdelen van de begroting ondanks de boycot goedgekeurd.

Op de achtergrond van deze crisis spelen ingewikkelde politieke onderhandelingen over staatsrechtelijke hervormingen. Berlusconi denkt hierover ongeveer hetzelfde over als Massimo D'Alema, leider van de Democratische Partij van Links, de belangrijkste pijler onder Prodi's kabinet. D'Alema botst op een aantal punten met de Italiaanse Volkspartij, voormalige christen-democratische partij waaruit Prodi voortkomt. Een van de scenario's van Berlusconi is de vervanging van het kabinet-Prodi door een soort nationaal kabinet met D'Alema en hemzelf, dat die staatsrechtelijke hervormingen als hoofdtaak zou krijgen. 'Europa' blijft in dit schema een vraagteken.

Premier Prodi waarschuwt dat Berlusconi met vuur speelt. Hij beloofde zondag dat hij binnen een week met een uitgewerkt voorstel voor zijn Eurobelasting zou komen. Volgens Prodi gaat het daarbij niet om wat die belasting de burger kost, maar om wat het kost als Italië niet kan meedoen aan de EMU. “De grootste prijs zou die zijn, die we moeten betalen als we er niet inkomen,” zei Prodi.

    • Marc Leijendekker