Visie Israel van 'nieuw M-Oosten' vervaagt

TEL AVIV, 12 NOV. Onder Amerikaanse druk maar ook in het belang van de Egyptische zakenwereld heeft de Egyptische president, Mubarak, besloten de derde economische conferentie voor het Midden-Oosten en Noord-Afrika (MENA-3) door te laten gaan, ondanks Israels aarzelingen om de stad Hebron op de Westelijke Jordaanoever volgens het akkoord van Oslo over te dragen aan het Palestijnse zelfbestuur.

De Israelische premier, Benjamin Netanyahu, had zich in september niet laten imponeren door het dreigement van Mubarak om de conferentie in Kairo af te zeggen als het Israelisch-Palestijnse vredesproces pas op de plaats bleef maken. Netanyahu zei toen dat het van de agenda afvoeren van de conferentie zoiets zou zijn “als je eigen neus afsnijden”. Aangezien mutilatie van het lichaam in de islam zondig is, lokte de uitspraak van de Israelische premier in Egypte zeer felle anti-Israelische reacties uit.

Vanmorgen opende de Egyptische leider in aanwezigheid van ruim 3.000 zakenlieden uit meer dan 80 landen dan toch de conferentie. Maar van de visie van Israels ex-premier Shimon Peres dat deze door het vredesproces mogelijk geworden economische conferenties een 'nieuw Midden-Oosten' zouden scheppen is niet veel meer over. De Palestijnse ministeriële delegatie naar de conferentie heeft besloten in Kairo campagne te voeren tegen regionale ontwikkelingsplannen met Israel zolang, zoals gisteren de Palestijnse minister van Financiën Mahmud Nashibi zei, “Palestina is afgegrendeld en er geen serieuze vooruitgang in het vredesproces valt te bespeuren”. De tot 60 procent opgelopen werkloosheid in Gaza en op de Westelijke Jordaanoever is volgens de Palestijnen het gevolg van de afgrendeling die de Palestijnen dagelijks tegen de zeven miljoen dollar aan inkomen kost. Zondag heeft Israel de afgrendeling verlicht en de grenzen geopend voor 35.000 Palestijnse arbeiders boven de dertig jaar.

De grootse Israelische plannen voor regionale ontwikkeling - van toerisme tot de aanleg van grensoverschrijdende spoorlijnen, wegen en energieprojecten - zijn door de ernstige stagnatie in het vredesproces aan het verdampen. Israel wordt nu in Kairo door president Mubarak als een belangrijke strategische speler in het Midden-Oosten en bondgenoot van de VS getolereerd. In Casablanca en Amman paradeerden Israels leiders, premier Yitzhak Rabin en minister van Buitenlandse Zaken Shimon Peres, als de dragers van de vredeshoop. In Kairo is Likud-premier Benjamin Netanyahu niet welkom.

Diens minister van Buitenlandse Zaken, Levy, vloog vorige week naar Kairo om zijn Egyptische ambtgenoot, Amr Moussa, nog eens te polsen over de wenselijkheid van de komst van een Israelische delegatie. De Egyptische pers heeft de afgelopen weken een buitengewoon felle anti-Israelische campagne gevoerd met spotprenten die Netanyahu als Hitler afbeeldden. De Egyptische Kamer van koophandel kondigde een boycot van de Israelische zakenlieden aan. En een 36-jarige Israelisch-Arabische zakenman, Azam Azam, werd vorige week in Kairo op verdenking van spionage voor Israel door de Egyptische geheime dienst gearresteerd. Hij was uitgezonden om te werken in een gemeenschappelijk Israelisch-Egyptische textielfabriek in de omgeving van Kairo. Israelische ondernemers hebben in Egypte en in Jordanië textiel verwerkende fabrieken opgezet, die profiteren van de lage lonen.

Vijf Israelische ministers en circa 100 industriëlen en zakenlieden wonen uiteindelijk de conferentie in Kairo bij, maar Ariel Sharon, de Israelische minister van Nationale Infrastructuur, zal door afwezigheid schitteren. Zijn nationale trots staat hem niet toe naar een land te gaan waar Israel door het slijk wordt gehaald. Ook Israels groot-industrieel Shaul Eisenstadt, die onder andere grote belangen in China en Japan heeft, gaat niet. Hij en anderen hebben de oproep van Netanyahu genegeerd om wel naar Kairo te vliegen omdat het “goed voor de vrede, joden en Arabieren is”.

Het lage Israelische profiel in Kairo is de Egyptenaren meer dan welkom. De Arabische wereld heeft zich indertijd doodgeërgerd aan de grote Israelische delegatie die bij de eerste MENA-conferentie in Casablanca opdook. Israelische politici en zakenlieden geven nu toe dat men “zich verkeek op de Arabische mentaliteit” door zo massaal aan te treden. De Arabische vrees dat Israel zich opmaakte om het 'nieuwe Midden-Oosten' in economisch opzicht te domineren werd door de zware Israelische delegatie in Casablanca gevoed. Hoewel Israel zich vervolgens in Amman minder opzichtig profileerde, zeggen Israelische zakenlieden dat de schade van Casablanca nog steeds doorwerkt.

De Israelisch-Arabische spanning is sedert Shimon Peres als premier plaats heeft moeten maken voor de Likud-leider Benjamin Netanyahu weer zo geëscaleerd dat goedingevoerde Westerse waarnemers er zeker van zijn dat in Kairo geen enkel regionaal project van de grond komt waarbij Israel is betrokken. Desalniettemin zal de Israelische delegatie regionale projecten, die een investering van 13,5 miljard dollar vergen, presenteren in de hoop dat de aanhouder wint.

Israelische zakenlieden kunnen in het huidige politieke anti-Israelische klimaat evenmin hoge verwachtingen hebben. In plaats van over zaken met Israeliërs wordt in de Arabische wereld weer gesproken over een economische boycot van de joodse staat. Qatar, waarvan Israel na Casablanca hoge verwachtingen had wat betreft economische samenwerking, heeft de economische betrekkingen met Israel bevroren en Saoedi-Arabië heeft zich ook tegen handel met Israel uitgesproken. MENA-3 wordt onder deze omstandigheden een grote interne Arabische zakenconfererentie waarvan vooral de Egyptische economie hoopt te profiteren door het aantrekken van investeringen.