Duitsland bevangen door de Telekomkoorts

Volgende week maandag gaat Deutsche Telekom naar de beurs. Het is de grootste beursgang in Europa. Gaat er een 'volkskapitalistische' wind door Duitsland waaien? De advertentiecampagne is zo'n succes geworden dat gisteren is besloten 115 miljoen nieuwe aandelen uit te geven.

Als Telekom naar de beurs gaat, ga ik mee.'' Toneelspeler Manfred Krug, bekend als commissaris in de Duitse 'Krimi' Tatort, zegt het de Duitsers vrijwel elke avond voor. In een oude Oostberlijnse kroeg prijst hij de snelle opbouw aan van moderne telefonie. Met een Franse baguette, een Duitse knakworst en Amerikaanse ketchup verklaart hij de internationale allianties van de telefoonreus. Midden in de nacht krijgt hij opeens een ingeving om geld over te maken en zet hij zich achter zijn computer. Heller Wahnsinn, was die Telekom alles drauf hat.

Wie in Duitsland iets gedaan wil krijgen, moet Manfred Krug inzetten, de populaire, kaalhoofdige tv-ster. Zeker als je het publiek iets wilt verkopen waar het niet van houdt: aandelen, en nog wel van Deutsche Telekom. De advertentiecampagne voor de privatisering van de Duitse telecomreus is een geweldig succes geworden. Maandag 18 november gaat het concern naar de beurs, en daar wil opeens iedereen bij zijn. “Het is toch een beetje unsere Deutsche Post”, zegt Anna Schmidt uit Bonn, die zich net bij de bank heeft opgegeven voor wat aandeeltjes.

Meteen nadat het eerste reclamespotje met Krug op de televisie werd uitgezonden, grepen zo'n 70.000 kijkers de telefoon om zich in te schrijven. “Mensen geven zelfs hun grootmoeder op, en zuigelingen, om zoveel mogelijk aandelen te bemachtigen”, weet Hans Ehnert, woordvoerder van Deutsche Telekom.

Inmiddels hebben ruim drie miljoen mensen zich aangemeld om de T-aandelen in handen te krijgen, een verrassend hoog aantal. Plotseling lijkt Duitsland bevangen door de aandelenkoorts. Het is dan ook de grootste emissie in de geschiedenis van de Duitse kapitaalmarkt, de omvangrijkste beursgang in Europa en zelfs, op de privatisering van het Japanse NTT na, de grootste ter wereld. De Duitse staatsmoloch met een omzet van 66 miljard mark en 207.000 werknemers wil met de beursgang 15 miljard 'uit de markt halen'.

Bij de introductie zijn alleen in Duitsland 35 banken betrokken. Deutsche Bank, Dresdner Bank en Goldman Sachs leiden het syndicaat, dat twintig procent van de aandelen Deutsche Telekom naar de beurs brengt. Ook ABN Amro (Rothschild) doet mee in dit grote spel, waarbij in de eerste tranche 575 miljoen aandelen worden verkocht. De opbrengst mag Deutsche Telekom in de eigen onderneming steken. Het resultaat van de volgende reeks, die in 1998 wordt verkocht, gaat naar minister van Financiën Theo Waigel.

Iedereen moet aandelen-Telekom kunnen kopen. Institutionele beleggers, maar vooral ook de kleine man, die met de aandelen voor zijn pensioen kan sparen. Bondskanselier Helmut Kohl wil dat graag. Hij is bezig Duitsland te hervormen en daar hoort bij dat ook de gewone Duitser een aandeelhouder wordt. Deutsche Bank houdt rekening met een vier- tot vijfvoudige overtekening van de emissie. Met tal van bonussen en gratis aandelen zijn potentiële aandeelhouders gelokt. Telekom maakte zelfs het dividend al bekend: voor dit jaar 60 pfennig en voor komend jaar het dubbele.

Is het enthousiasme de voorbode van een fundamentele omslag in de Duitse houding ten aanzien van beleggen, wat Kohl hoopt? “De enorme vraag is in ieder geval bemoedigend”, zegt Thomas Mayer van Goldman Sachs, het grote Amerikaanse effectenhuis in Frankfurt. “Het wordt een grootscheeps succes”, voorspelt Robert Mocatta, telecomexpert bij de Britse effectenbank Barclays de Zoete Wedd. BZW is een van de weinige toonaangevende banken die nog een onafhankelijk oordeel over Telekom kunnen geven omdat ze niet bij de beursgang is betrokken.

De belangen die op het spel staan zijn groot. De beursgang hoort bij Telekoms metamorfose van een slaperig staatsapparaat tot een efficiënte high-tech onderneming. Want de monopolist Telekom moet opgewassen zijn tegen de vrije concurrentie als de Duitse markt over twee jaar wordt opengebroken. Tegelijkertijd is de emissie een test voor het Duitse investeringsklimaat. Zou het lukken om met de T-aandelen een 'volkskapitalistische' wind door Duitsland te laten waaien?

“Als de aandelenprijs na de beursintroductie opvallend stijgt, kan het kopers aanmoedigen ook in andere fondsen te stappen”, zegt Ulrich Hocker van de Duitse vereniging voor aandeelhouders. Dan kan het noodzakelijke risicokapitaal loskomen waarmee veel ondernemingen uit de Mittelstand, de ruggegraat van de Duitse economie, gestimuleerd kunnen worden. Volgens schattingen zoeken de komende jaren 700.000 middelgrote bedrijven een opvolger. Een succesvolle verkoop van twintig procent van de aandelen Telekom kan de weg effenen voor andere privatiseringen, zoals Lufthansa, waarin de staat nog altijd een belang heeft van 36 procent.

Maar als de koers wegzakt krijgt Finanzplatz Deutschland een gevoelige klap. Ulrich Hocker van de vereniging voor aandeelhouders: “Dan kan een hele generatie de lust vergaan ooit nog geld in aandelen te steken.” Rolf Breuer, de toekomstige topman van de Deutsche Bank, noemt de privatisering van Deutsche Telekom 'de laatste grote kans' om een aandeelhouderscultuur in Duitsland te creëren.

Aan kapitaal heeft Duitsland geen gebrek. De tachtig miljoen burgers beschikken samen over een vermogen van twaalf biljoen mark - een twaalf met twaalf nullen. Daarvan ligt 4,65 biljoen mark veilig opgeborgen in de kluizen van de bank. 'Slechts' 256 miljard is in aandelen belegd.

Bij dit volk van denkers en dichters bestaat van oudsher een diep geworteld wantrouwen ten aanzien van speculatie en aandelenhandel. Veel Duitsers zijn het in hun hart eens met de schrijver Kurt Tucholsky, die de beurs eens een 'groep opgewonden heren van een gokclub' noemde. Niet helemaal verwonderlijk aangezien één generatie Duitsers, in de jaren twintig en eind jaren veertig, al haar spaargeld als sneeuw voor de zon zag verdwijnen door twee extreme golven van inflatie.

Nog hoeft niemand zich te bekommeren om zijn oude dag. Sinds Bismarck zorgt de Duitse staat voor de AOW. Hocker: “Dat zal zeker veranderen, nu de pensioenen onbetaalbaar worden en het geldende pensioensysteem op de helling gaat. Dan wordt het steeds aantrekkelijker geld langdurig, winstgevend in aandelen te beleggen.”

Met slechts vijf procent particuliere aandeelhouders is Duitsland uniek onder de industrielanden. In Amerika zijn het er vier keer zoveel, in Zweden zeven keer zoveel. Daarom zijn Deutsche Telekom en de banken begin dit jaar een grootscheepse advertentiecampagne begonnen om de bevolking te laten wennen aan de beursgang. Tenslotte mislukte een emissie van Volkswagen in de jaren zestig jammerlijk, toen beleggers na een daling van de koers hun stukken in paniek massaal verkochten. Daarna is het nooit meer goed gekomen tussen de Duitser en zijn aandelen.

Het jaar 1996 was voor Deutsche Telekom trouwens rampzalig begonnen. Geen Duitser kon het woord Telekom meer horen. Net toen het bedrijf had besloten de telefoontarieven voor plaatselijke gesprekken te verhogen, leidde een computerfout bij elf miljoen klanten tot huizenhoge rekeningen. Topman Ron Sommer brak onmiddellijk zijn skivakantie af. Hij zat diep in de problemen. De prijsverhoging was toch al moeilijk te verkopen geweest. Maar de hoge rekeningen werden door de klanten uitgelegd als een brutale greep in de portemonnee van armen en ouderen. De pers stond bol van de kritiek, talloze boze brieven stroomden binnen.

Sommer richtte een crisisteam op en gaf bijna vijftig miljoen mark uit aan verontschuldigingen en compensaties. “Het land stond door de catastrofe in januari in vuur en vlam”, zei hij onlangs in een vraaggesprek. Het was de vuurdoop voor de 47-jarige Sommer, die kort tevoren bij Sony als wonderboy was weggeplukt om Telekom naar de beurs te brengen. Na het prijsdebacle moest hij de Duitsers aandelen zien te slijten van een bedrijf dat ze intussen waren gaan haten.

Twee maanden later, in maart, lanceerde Sommer, samen met minister Waigel van Financiën, de advertentiecampagne voor T-Aktien. Ruim 86 miljoen mark is inmiddels uitgegeven. “Op zo'n succes had ik niet gerekend”, zegt Horst Nowak van marketingbureau Sinus, dat de campagne-opdracht voor Telekom in de wacht sleepte.

“Het is heel zeldzaam dat een concern na zo'n terugslag een dergelijke resonantie weet te bereiken.” Telekom moet veel goodwill bij de bevolking hebben gehad, meent Nowak, “Gewoonlijk duurt het jaren voordat je over zo'n klap heen bent.” Uit de jongste peiling van Sinus blijkt dat Deutsche Telekom als merk even bekend is als Coca-Cola, 96 Procent van de Duitsers weet dat het telefoonconcern naar de beurs gaat.

Dat ligt niet alleen aan de pr-campagne. Zeker zo belangrijk is de persoonlijke inzet van Sommer. “We zijn uit een diep dal gekomen. Er is hard gewerkt om de geloofwaardigheid te herstellen”, zegt Hans Ehnert van Deutsche Telekom in Bonn.

Sommer heeft een aantal maatregelen genomen om klanten en investeerders tegemoet te komen. Toen hij zelf eens belde met de informatielijn van Telekom, kreeg hij een koele boodschap die heel wat mensen zou verjagen. Dat liet hij prompt veranderen. Nu bedankt een vriendelijke stem voor het telefoontje. Het is een kleinigheid, maar alles draait om service, klantvriendelijkheid, vindt Sommer. Daarvan probeert hij zijn personeel te overtuigen. De helft van de werknemers bestaat nog altijd uit ambtenaren die er niet aan gewend zijn dat onvriendelijk gedrag door de markt wordt afgestraft.

De topman van Telekom wijst er graag op dat negentig procent van de klanten inmiddels binnen twintig seconden te woord wordt gestaan. Tachtig tot negentig procent van de storingen is binnen een dag verholpen. Reparaties worden zelfs in het weekend en tijdens vakanties uitgevoerd. Ook de wachttijd voor een telefoonaansluiting is sterk verkort. In negentig procent van de gevallen zou de klant binnen acht dagen telefoon hebben; drie jaar geleden was dat de helft. Alleen bij de hypermoderne digitale ISDN-aansluitingen loopt het in de praktijk nogal eens spaak.

De nieuwe aandeelhouders krijgen een onderneming in handen met indrukwekkende mogelijkheden. Telekom heeft een van de beste telefoonnetwerken ter wereld, met hoge-snelheidslijnen. Het heeft na Mannesmann het grootste netwerk voor mobiele telefonie, het beschikt over een uitgebreid netwerk voor kabeltelevisie. Het heeft nieuwe diensten gelanceerd zoals T-Online, de populairste leverancier van Internetdiensten. Ook is Sommer internationale allianties aangegaan, zoals Global One met France Télécom en het Amerikaanse Sprint.

Maar Deutsche Telekom heeft ook indrukwekkende zwaktes. Het concern rekent hoge prijzen voor zijn diensten. Telefoongesprekken zijn duur. Vooral met lange-afstandgesprekken (meer dan 200 km) staat Duitsland bovenaan de tarievenlijst: 1,74 mark per drie minuten tegen 0,50 mark die in Nederland worden berekend.

De onderneming heeft een enorme schuldenlast van 105,5 miljard mark, drie keer zoveel als British Telecom toen dat in 1984 naar de beurs ging. De helft is toe te schrijven aan de vernieuwing van het telefoonsysteem in de voormalige DDR. Niet direct een winstgevende operatie, omdat het een politieke en geen zakelijke beslissing was. “Als wij het niet gedaan hadden, wie dan wel?”, zegt Wilhelm Wegner, voorzitter van de ondernemingsraad van Deutsche Telekom. Vorige maand beloofde Sommer dat de schuldenberg in het jaar 2000 tot 65 miljard zal zijn geslonken.

Maar uit een interne studie van diverse banken, die de nieuwe beleggers nog onthouden wordt, blijkt dat het concern “een groot kostendalingspotentieel heeft”. Dat betekent weinig anders dan dat de lasten in elk geval veel te hoog zijn.

Hoe hard Sommer ook zijn best doet, Telekom is nog steeds overbemand. Bij de onderneming werken 207.000 werknemers; ooit waren het er 230.000. Nog eens 40.000 banen zullen moeten verdwijnen wil het bedrijf efficiënt kunnen concurreren. Telekom kan alleen met zachte hand te werk gaan, want tot 1998 mag niemand worden ontslagen, zo is met de ondernemingsraad en met de bonden afgesproken.

Geen wonder dat er tussen sommige banken en de Telekom-top recentelijk onenigheid ontstond over de waardering van het concern. Ron Sommer en Theo Waigel meenden dat 30 mark per aandeel een goede prijs was. Maar de Amerikaanse effectenbank Goldman Sachs beweerde dat veel internationale investeerders niet bereid zouden zijn meer dan 20 mark per aandeel te betalen. Ook het onafhankelijke Britse BZW kwam in een rapport over Telekom tot de conclusie dat de prijs ergens tussen 20 en 25 mark moest liggen. Zondag, een dag voor de beursgang, wordt het exacte bedrag bekendgemaakt.

Inmiddels lopen de concurrenten zich warm voor de strijd tegen Telekom. Vier consortia hebben zich gevormd, waarvan de combinatie van het Amerikaanse AT&T en Mannesmann het meest bedreigend is. “Wij zijn niet bang”, zegt Telekom-topman Sommer steevast in interviews. “We hoeven ons niet te verstoppen voor de concurrentie”, meent Wilhelm Wegner van de ondernemingsraad. Nog is niet elke Duitser ervan overtuigd dat de slapende reus zich in recordtijd tot een slagvaardige, service-georiënteerde, innovatieve onderneming kan omvormen. Wilhelm Wegner is dat wel. “Het personeel heeft er vertrouwen in”, zegt hij. Uiteraard heeft hij aandelen gekocht. Want Wegner weet: “Deze onderneming heeft toekomst.”

    • Michèle de Waard