Massaal protest Italië tegen regering

ROME, 11 NOV. Silvio Berlusconi heeft veel gedaan in zijn leven. Zingen op een cruiseschip, huizen verven die hij wilde verkopen, voetballers voorhouden hoe ze moeten spelen en reclameverkopers leren hoe ze hun klanten moeten inpakken. Maar gedemonstreerd had hij nog nooit.

Zaterdag was de eerste keer, aan het hoofd van een stoet van zeker een half miljoen mensen die protesteerden tegen de belastingverhogingen waarmee het centrum-linkse kabinet de aansluiting bij Europa veilig wil stellen. In zijn vertrouwde double breasted kostuum sprong Berlusconi mee met de meute volgens de rituelen van het stadion. De voetbalvijand was vervangen door de politieke tegenstander: “Wie niet springt, is communist.”

Lang heeft hij niet meegelopen. Te veel mensen wilden hem aanraken, en zijn moeder had al tegen jan en alleman geroepen dat ze bang was dat haar zoon iets zou gebeuren in de menigte. Zijn lijfwachten brachten hem veilig naar een auto, en daarna ging het naar het podium op het kolossale plein voor de basiliek van Sint Jan van Lateranen.

Normaal houdt links hier zijn open-luchtliturgieën. Maar zaterdag was er geen rode vlag te zien. Op het plein wapperden de groen-rode vlaggen van Berlusconi's partij Forza Italia en de blauw-witte van de Nationale Alliantie, de vroegere neofascisten. En in plaats van linkse strijdliederen klonk het Italiaanse volkslied tegen de gevels op.

We zijn met een miljoen, riepen de organisatoren overmoedig. Volgens de politie was dat overdreven. Zij spreekt van vijf- tot zeshonderdduizend demonstranten. Maar ook dat was veel meer dan verwacht. 's Ochtends had premier Romano Prodi nog gezegd dat hij zich niets zou aantrekken van de demonstratie. 's Avonds moest hij gas terugnemen: “Zij zijn met veel, maar wij zijn met nog meer,” zei Prodi.

De enorme opkomst was een groot succes voor de partijmachine van de Nationale Alliantie en voor de gepensioneerde generaal die door Berlusconi was ingehuurd voor de organisatie. Maar op de piazza San Giovanni stonden niet alleen partijgangers. Het was ook het protest van een middenklasse zonder partijkaart. 'Tegen de fiscale terreur' stond op een spandoek. Veel mensen keken wat onwennig om zich heen. “Ik ben niet iemand die makkelijk de straat op gaat”, zei een vrouw die met een mengeling van nieuwsgierigheid en distantie de spreekkoren aanhoorde. “Maar dit keer gaan ze echt te ver.”

Andere demonstranten droegen poppen en tekeningen mee waarop Prodi was afgebeeld als Pinocchio met een lange neus, het symbool voor een leugenaar. De premier had in de verkiezingscampagne dit voorjaar gezegd dat de belastingdruk niet zou stijgen. Nu komt hij met een begroting die voorziet in een forse belastingverhogingen en een speciale Eurobelasting. Een van de demonstranten liep met een zelf-geknutseld apparaat vol glinsterende buizen op zijn rug. “Dit is een luchtmeter, want het kabinet wil straks ook nog de lucht gaan belasten,” zei hij.

“Deze regering moet naar huis worden gestuurd en wij zullen haar naar huis sturen,” riep Berlusconi vanaf het podium. Hij verweet het kabinet onder de druk van de communistische partij, wier stemmen Prodi nodig heeft, te zijn teruggeschrokken voor structurele bezuinigingen. Het kabinet moet snijden in de pensioenen, in de gezondheidszorg, in de bureaucratie, zei hij, en niet de weg kiezen van belastingverhoging. De Eurobelasting moet vervallen, want die zal ons toch niet in Europa brengen, zei Berlusconi, die overigens nooit veel enthousiasme aan de dag heeft gelegd voor de Europese eenwording.

“Geen kabinet kan tegen ons in besturen, tegen de Italianen die werken en produceren, tegen het Italië dat arbeidzaam, geduldig, verdraagzaam en verantwoordelijk is,” zei Berlusconi. “Als dit Italië wordt geprovoceerd, kan het besluiten dit niet langer te nemen.”

Prodi is verder in het nauw gedreven doordat ook de communisten hun spierballen hebben laten zien. In Napels gingen zaterdag ongeveer 120.000 aanhangers van Communistische Heroprichting de straat op om meer maatregelen ter bestrijding van de werkloosheid te eisen. Deze partij keert zich tegen iedere ingreep in de sociale voorzieningen. Voor de communisten is de mogelijkheid om met 53 jaar met pensioen te gaan, een verworven recht. Voor de rechtse demonstranten in Rome is dat een van de oorzaken dat het land buiten Europa dreigt te vallen. Italië stevent nu af op een frontale botsing over de begroting. Prodi probeert deze door het parlement te duwen door een reeks vrijbrieven te vragen voor belastingheffing. Hij wil voorkomen dat het wankele akkoord hierover tussen de partijen die het kabinet steunen, breekt in afzonderlijke stemmingen over de belastingplannen. Dan zouden kamerleden uit de regeringscoalitie mee kunnen stemmen met de oppositie.

Berlusconi verwijt Prodi dictatoriaal gedrag en zegt dat hij “net als (de fascistische dictator) Mussolini” probeert het parlement buitenspel te zetten. De premier lijkt dat vooralsnog als de enige mogelijkheid te beschouwen om zijn begrotingsingreep van 65 miljard lire, bijna 75 miljard gulden, ongeschonden door het parlement te loodsen.

Die ingreep, twee keer zo groot als het kabinet nog deze zomer van plan was, is een vertwijfelde poging om te voorkomen dat Italië niet van begin af aan kan meedoen aan de Economische en Monetaire Unie. Volgens de demonstranten zaterdag in Rome is de prijs die Prodi voor Europa vraagt, te hoog. Prodi zei dat hij zich niet bang laat maken. Maar de oppositie put moed uit de massale opkomst zaterdag. De strijd over Europa is nu echt begonnen.