Vergiftigen van jong bloed is moeilijker dan dat van oud bloed

Theoretisch biologen van de Vrije Universiteit van Amsterdam en het RIVM in Bilthoven hebben een wiskundig model ontwikkeld waarmee ze kunnen voorspellen hoe gevoelig ratten zijn voor vergif. Het model is gebaseerd op de leeftijd van rode bloedcellen. De biologen publiceren hun resultaten binnenkort in het vakblad Blood.

De Amsterdammer dr. Paul Doucet en zijn RIVM-collega dr. Wout Slob ontwikkelden hun model aan de hand van glycolethers, stoffen die sinds 1920 onder andere in de verfindustrie als oplosmiddel worden gebruikt. Al snel na hun introductie bleek dat deze stoffen giftig zijn. Bij mensen die er regelmatig mee in aanraking komen, kan het aantal rode bloedcellen drastisch afnemen.

Al enkele tientallen jaren vindt er toxicologisch onderzoek plaats aan glycolethers. Daarbij doet zich vaak een opmerkelijk verschijnsel voor: wanneer proefdieren eerst een kleine dosis vergif toegediend krijgen, zijn ze later beter bestand tegen een grote dosis van die stof. Terwijl hun onbehandelde soortgenoten aan zo'n zware dosis vergif bezwijken, overleven de eerder licht vergiftige ratten.

De Amerikaan Mehendale van de Northeast Louisiana University heeft ontdekt dat dat verschijnsel waarschijnlijk samenhangt met een verandering in de leeftijdsopbouw van de bloedcelpopulatie. Bij een gezond dier zijn er rode bloedcellen van alle leeftijden: van nul tot 70 dagen. Na toediening van een kleine dosis gif sterft 55 procent van deze bloedcellen. Dat zijn vooral cellen die ouder zijn dan 30 dagen. Het dier zet vervolgens de productie van nieuwe cellen in gang. Het beenmerg wordt daartoe gestimuleerd door een enzym uit de nieren dat op zijn beurt wordt aangemaakt als de zuurstofspanning in het bloed daalt, bijvoorbeeld door een tekort aan rode bloedcellen. Wanneer zo'n proefdier vervolgens wordt blootgesteld aan een zwaardere dosis vergif is hij in staat om die te overleven doordat jonge bloedcellen beter bestand zijn tegen zo'n gifaanslag.

Het door Doucet en Slob ontwikkelde model is niet alleen geschikt om de gevoeligheid voor glycolethers te berekenen. Volgens de biologen kan het ook worden gebruikt bij het testen van andere giftige stoffen. Op den duur hopen ze het model te kunnen toepassen in de humane toxicologie.