Van Wely in Cap d'Agde

Het eerste en voor lange tijd ook het laatste Europese kampioenschap rapidschaak werd in 1987 gehouden in de Spaanse stad Gijon. Karpov won het. Er zat een kleine smet op zijn overwinning. In een van de laatste rondes speelde hij tegen de Rus Joedasjin. Karpov stond gewonnen, maar hij maakte een blunder.

“Ik geef u mat, grootmeester“, zei Joedasjin, en met een handgebaar gaf hij aan hoe hij dat zou doen. Karpov schrok, hij schudde zijn tegenstander de hand en ondertekende zijn notatieblaadje. Toen bedacht hij dat hij op het moment dat Joedasjin zijn opmerking maakte, de dame waarmee hij de fatale zet had gedaan nog niet had losgelaten. Je zou kunnen zeggen dat hij in ieder geval het stuk had losgelaten bij het handen schudden en dat opgeven hoe dan ook een einde maakt aan de partij. Je kon ook zeggen dat Joedasjin door zijn opmerking, terwijl hij nog niet eens aan zet was, Karpov uit zijn evenwicht had gebracht. Karpov is Karpov, hij mocht de partij overspelen en hij won.

Ik deed ook mee aan dat toernooi en speelde heel goed. Aan het eind van de voorlaatste dag stond ik op de gedeelde eerste plaats. De gedachte dat ik een kans had om kampioen van Europa te worden was te veel voor me, ik kon niet slapen en verloor de eerste partij van de volgende ochtend als een kind. Zo kan schaken tot pijnlijk zelfinzicht leiden. Aan het eind was ik toch nog de beste van de niet-Russen geworden. In de bus naar het vliegveld zei ik tegen de Russische journalist Rosjal dat ik mezelf als kampioen van Europa beschouwde en dat Karpov en de andere Russen om het kampioenschap van Azië hadden gespeeld. Rosjal keek me vuil aan en zei: “Gefeliciteerd met dit prachtige succes! Nu moet u nooit meer schaken, dan kunt u aan het eind van uw leven nog steeds denken dat u kampioen van Europa bent.“

Vorige week werd in het Franse Cap d'Agde eindelijk het tweede Europese kampioenschap rapidschaak gehouden. De twintig uitgenodigde spelers waren bevoorrecht. Hoge prijzen, een bedaard en ontspannen speelschema en een mooi uitzicht over de Middellandse Zee. Karpov was na het toernooi in Tilburg eerst naar Skopje gegaan, de hoofdstad van Macedonië, om een simultaanséance te geven. Toen snel naar Frankrijk. Drie uur voor de wedstrijd begon kwam hij aan. De eerste dag liep het dan ook nog wat stroef, maar tenslotte bereikte hij toch de finale.

Zijn tegenstander daar was Loek van Wely. Van Wely is niet iemand die last heeft van de gedachte dat de titel van kampioen van Europa te hoog voor hem zou zijn. In de eerste partij maakte hij met zwart vrij makkelijk remise en in de tweede bracht hij Karpov aan de rand van de afgrond. Iedereen dacht dat hij gewonnen stond, maar Van Wely was er achteraf niet zo zeker van.

Wit Van Wely-zwart Karpov, bedenktijd per speler 30 minuten + 20 seconden per zet.

1. d2-d4 Pg8-f6 2. c2-c4 e7-e6 3. Pg1-f3 b7-b6 4. g2-g3 Lc8-a6 5. b2-b3 Lf8-b4+ 6. Lc1-d2 Lb4-e7 7. Lf1-g2 c7-c6 8. Ld2-c3 d7-d5 9. Pf3-e5 Pf6-d7 10. Pe5xd7 Pb8xd7 11. Pb1-d2 0-0 12. 0-0 Ta8-c8 13. e2-e4 c6-c5 14. e4xd5 e6xd5 15. d4xc5 d5xc4 16. c5-c6 c4xb3 17. Tf1-e1 La6-b5 18. a2xb3 Lb5xc6 19. Lg2xc6 Tc8xc6 20. Ta1xa7 Le7-f6 21. Pd2-c4 Een boeiende zettenreeks, maar het is allemaal oude koek. In de zestiende matchpartij tegen Kamsky speelde Karpov 21...Lxc3 en na 22. Txd7 Df6 23. Te4 Df5? 24. Tf4 De6 25. Tdxf7 stond Karpov verloren. 21...Pd7-c5 22. Dd1xd8 Tf8xd8 23. Lc3xf6 g7xf6 Ook deze stelling is al een aantal malen eerder voorgekomen, bijvoorbeeld in Tsjernin-Van der Wiel uit de wedstrijd Nederland-Hongarije, olympiade Jerevan 1996. Van der Wiel wist dat alle partijen vanuit deze stelling steeds remise waren geworden, maar hij vertrouwde het toch niet helemaal en vroeg aan Van Wely of ze niet allebei tegelijk remise aan konden bieden. Van het een kwam het ander en een paar minuten later was het 2-2 door vier remises. Van Wely wist dat hij met deze koppelverkoop Van der Wiel uit hoge nood hielp, want hij had de stelling diepgaand geanalyseerd toen hij secondant van Kamsky was. De conclusie was geweest dat zwarts moeilijkheden veel groter waren dan algemeen werd aangenomen. 24. Pc4-e3 Pc5xb3 25. Pe3-f5 Tc6-c1 26. Te1xc1 Pb3xc1 27. Ta7-b7 b6-b5 28. Kg1-g2 h7-h5 Tot zover had Van Wely het indertijd bekeken. Hij kan nu 29. Ph6+ gevolgd door Pxf7 doen, maar of het gewonnen is, is de vraag. 29. Tb7xb5 Pc1-d3 30. Tb5-b6 Pd3-c5 31. Tb6xf6 Pc5-e4

32. Pf5-h6+ Een goede kans was ook 32. Th6 Td2 33. Kf3 Pxf2 34. Txh5, maar een duidelijke winst is ook dit beslist niet. 32...Kg8-g7 33. Ph6xf7 Td8-d5 Twee pionnen staat wit voor, maar Karpov weet handig te verhinderen dat het witte paard ontsnapt. 34. Tf6-f4 Pe4-f6 35. Pf7-h6+ Kg7-g6 36. h2-h3 Pf6-h7 37. Ph6-g8 Td5-e5 38. Tf4-a4 Kg6-g7 39. Ta4-a8 Te5-e6 40. f2-f4 Kg7-f7 41. g3-g4 h5xg4 42. h3xg4 Te6-g6 43. Pg8-e7 Kf7xe7 44. Ta8-a7+ Ke7-f6 45. Ta7xh7 Tg6xg4+ 46. Kg2-f3 Remise.

Toen stond het 1-1 en twee vluggertjes (3 minuten + 2 seconden per zet) moesten de beslissing brengen. Karpov won ze allebei overtuigend, hij werd (of bleef) kampioen van Europa.

In de halve finale had hij ook een moeilijk moment gehad.

Wit Hrasek-zwart Karpov. Tweede beslissingsvluggertje, het eerste had Karpov gewonnen. Nu staat Hrasek totaal gewonnen. Karpov deed 36...Pf4xe2+ Geniale verwarringstactiek. Hij speelt op pat! Na 37. Lxe2 Txf2 38. Pe7+ Kh8 39. Txe6 wil hij met Tg2+ twee dolle torens weggeven. Het klopt van geen kant, maar je moet er maar opkomen. Wit, de kluts kwijt, deed geen 37. Lxe2 Txf2 38. Pe7+ Kh8 39. Txe6 kan zwart opgeven. Maar wit deed dat niet, hij zette ook niet zijn koning uit het schaak, maar deed 37. Pe5, omdat hij na 37...Txf3 38. Pxf3 Txf3 39. Txe6 nog steeds goed zou staan (ware het niet dat hij dan al drie zetten lang schaak zou staan, maar dat zag hij niet). Karpov zag het wel. Bliksemsnel moet zijn brein gewerkt hebben. Hij kon de witte koning slaan. Hij kon ook 37...Txf3 doen, met schaak! Maar wat dan? Als hij de koning nam, zou de partij dan gewonnen voor hem worden verklaard, of zou misschien Hrasek slechts een strafminuut van zijn bedenktijd worden afgenomen, waarna die alsnog 37. Lxe2 zou kunnen doen? Geen tijd om aan de wedstrijdleider te vragen wat precies de regels waren. Karpov hief slim het schaak op met 37...Pd4 en won. Hoe dat ging weet ik niet, want toernooibulletins worden tegenwoordig gemaakt met behulp van computerprogramma's die onreglementaire zetten niet accepteren. Vaak is dat handig, maar soms jammer. Hier meldt de computer slechts 'Pxe2+ 0-1'. De onzin van daarna ging boven zijn macht.