MCLUHAN

Rik Smits beschrijft in zijn rubriek Chips (W&O, 26 oktober) de overgang van klinkende munt naar immaterieel geld. De introductie van de bankrekening: geld verandert van materie in informatie, is volgens Smits een voorbeeld van een situatie die Marshall McLuhan over het hoofd gezien heeft. 'The message became the medium', aldus Smits. Maar het is wel degelijk mogelijk de transformatie van geld van materie naar informatie te zien als een illustratie van McLuhan's credo 'The medium is the message'.

Het medium voor de overdracht van middelen verschuift in deze opvatting van klinkende munt (materie) naar een mededeling van een financiële instelling (informatie). Als kern van McLuhan's opvatting beschouw ik de mogelijkheden die ontstaan als gevolg van de opkomst van een nieuw medium (McLuhan spreekt van verwijdingen) en waarvan wij als gebruikers ons in eerste instantie niet bewust zijn. Zo gaat het mijns inziens ook met de introductie van giraal geld. In het begin zijn banken niet meer dan een verzamelplaats van talloze oude sokken vol geld, waarvan de eigenaren van tijd tot tijd een deel komen opeisen. Langzamerhand ontwikkelt het gebruik van giraal geld zich en komen er mogelijkheden bij die met klinkende munt ondenkbaar zijn.

Een treffend voorbeeld vind ik de mogelijkheid die bij het gebruik van een bank- of girorekening bestaat om rood te staan. Dit schept de gelegenheid geld uit te geven dat je, op een bepaald moment, niet bezit. Dit is alleen mogelijk dankzij het medium van giraal geld en het vertrouwen dat de betrokken partijen hebben in het medium. Je kunt, zoals Smits doet, de informatie op een rekeningafschrift dat aangeeft dat je ƒ 500,- rood staat, in dit geval beschouwen als message. Maar dat rekeningafschrift is het medium dat de beleving van geld, de message, in sterke mate bepaalt. De beleving van de waarde van geld verandert onder invloed van giraal geldverkeer. De flappentap is een haast onuitputtelijke geldbron, die het gevoel geld uit te geven verandert. Hoe anders is het met een loonzakje, dat als het leeg is, ook echt leeg is.