Werner Best

Wat zijn de drijfveren geweest van Ronald Havenaar om een recensie te schrijven over de boeken van Herbert en Schoeps? ('De drijfveren van een Duitser', 25 oktober)

Naast het recenseren van beide studies lijkt zijn recensie toch vooral óók een poging Daniël Goldhagens 'structuralistische' verklaring voor de oorzaken van de Holocaust te ontkrachten. Soms zelfs lijkt dit zo sterk het geval, dat Havenaar als kundig historicus doorslaat naar een evenzéér als structuralistisch te kwalificeren verklaringsmodel.

Bij zijn weergave van de motieven van de Duitser Best om in zijn verschillende functies behulpzaam te zijn bij het 'Judenrein' maken van het groot-Germaanse rijk, beweert Havenaar dat Best niet behept was met jodenhaat. Sterker nog, hij schrijft dat 's mans keuze uitsluitend werd ingegeven door 'rationele', 'professionele' en 'ideologische' motieven. Als bewijs voert hij daarvoor het feit aan dat Best zijn joodse tolk - tot diens deportatie - steeds correct heeft behandeld. Hij suggereert met deze verklaring ongewild dat 'ideologische' motieven beter te pruimen zouden zijn dan de 'vuile handen-variant', de jodenhaat die leidde tot vernedering, mishandeling enzovoorts. Best als zuiveraar lijkt zo een beter mens te zijn dan Globocnik als moordenaar. Zelfs het voorbeeld van Denemarken kan niet goedpraten dat Best zijn overige jaren om praktische redenen uit overtuiging heeft meegewerkt aan het deporteren en elimineren van joden, omdat een ander middel (emigratie bijvoorbeeld) niet bestond. Een verwerpelijker 'het doel heiligt de middelen' is bijna niet voor te stellen.

De persoonlijke drijfveren van de machthebbers in het Derde Rijk verschillen wellicht, het resultaat was (de Deense uitzondering daargelaten) steeds hetzelfde: de dood van miljoenen Europese joden.

    • B.F. Zeven