Van aanbieding tot zuurkool

J.A. Bongers: Boekwoorden woordenboek. Rondgang door de boekenwereld. De Buitenkant, 224 blz. ƒ 28,50

De ware liefhebber gebruikt bij eerste kennismaking met een nieuw verworven aanwinst álle zintuigen, hoewel ik er enigszins van ben terug gekomen om mijn neus in elk boek te steken. Het onlangs verschenen Boekwoorden woordenboek wil een vademecum zijn over de wereld van het boek. Op het uiterlijk is weinig aan te merken: een mooi gebonden boekje, met goudgeel kapitaalbandje, papier omplakt, dat makkelijk in de hand ligt, en waarvan het binnenwerk, dat bestaat uit een licht doorschijnend papier van uitmuntende kwaliteit, gelijkmatig is bedrukt.

Naslagwerken in het algemeen, en woordenboeken in het bijzonder, zijn interessant omdat het modernisme dit type drukwerk tot op heden links heeft laten liggen. Het betreft hier gebruiksvoorwerpen: degenen die zo'n uitgave beroepsmatig ter hand nemen, stellen geen prijs op de fratsen of artistieke hersenspinsels van een grafisch ontwerper. Hier zegeviert de wat droge typografie.

Boekwoorden woordenboek is daarop geen uitzondering. De letter Lexicon, waaruit de Van Dale al eerder werd gezet, bewijst zijn diensten. Het gebruik van verschillende alfabetten: romein, cursief, vet, en kleinkapitaal duidt op vakmanschap. Het weglaten van de punt in afkortingen en verwijzingen zuivert de tekst en zou meer navolging verdienen.

Eén punt van kritiek is echter gepast: de ruime marges, de witregels tussen de verschillende lemma's en het vele variabele staartwit aan het eind van ieder hoofdstuk, geven dit boek een wat oneigenlijke uitdrukking. Het boekje zit wat te ruim in zijn jas. Dit doet vermoeden dat er nauwelijks sprake is geweest van een wisselwerking tussen de redacteur en de typograaf.

De cruciale vraag bij dit boek is wat het selectie-criterium voor de trefwoordenlijst geweest kan zijn. De auteur schrijft daarover in zijn inleiding: 'Bij het maken van de primaire trefwoordenlijsten had ik een aantal thema's in gedachte als: schrift, tekst(creatie), illustratie, informatiedrager, uitgeven, drukken, inbinden, boekhandel en bibliotheken'. Deze thema's vormen via de verwijzingen 'tref-woordtreinen'. 'De rails waarop zij rijden hebben willekeurige in-, overstap- en uitstapplaatsen'.

Als uitgever had ik de auteur geattendeerd op de vermeende gebruikswaarde en de ondertitel 'Rondgang door de boekenwereld' eigenhandig vervangen door: 'Voor antiquairs, boekhandelaren, historici, boekverzorgers, drukkers, journalisten, schrijvers, studenten en liefhebbers' om het werkje zodoende te ontdoen van althans de schijn van vrijblijvendheid. Hoewel elke gepassioneerde liefhebber het boekje van 'aantal' tot 'Zwiebelfisch' zal lezen, staat vast dat woordenboeken in de praktijk meestal niet gelezen maar geraadpleegd worden. Wie het Boekwoorden woordenboek daartoe ter hand neemt, zal ontdekken dat de trefwoordenlijst nogal wat hiaten vertoont. Zoals: aanbieding, achterplat, afbreekprogramma, basislijn, blanco, boekformaten, bronnen, cahiersteek, CMYK, Din-formaten, divisie, duo-decimaal, egyptienne, fiat, halflinnen, hoofdstuk, huisstijl, ingenaaid, inschiet, inslaan, justeren, kastlijn, kleinkapitaal, kopwit, leesbaarheid, lijm, looprichting, machine coated, mediaeval, MS Dos, nawerk, Nederlands Normalisatie Instituut, OCR, opdikkend, over de kop, Pantone Matching System, paskruizen, persklaar, pictogram, plakproef, reuzenpocket, romandruk, rugwit, schoon & weer, schreefloos, superieur, uitdrijven, uitvullen, voorslag, vouwen, wysiwyg, zakenregister, zetbreedte, zuurkool.

    • Stephan Saaltink