De onzekere toekomst van de Sexrex; Koffie, gezelligheid en porno

In Rotterdam sloot onlangs De Rexane (voorheen Rex) zijn deuren, de enige bioscoop in Nederland waar nog pornofilms werden vertoond. Het genre heeft inmiddels welhaast een cultstatus gekregen.

Aan de bar van 's lands laatste pornobioscoop zit een eenzame veertiger achter een bakje automaatkoffie. Het is Bouke, vaste klant van de Sexrex, zoals bioscoop Rexane (voorheen Rex) aan het Rotterdamse Middellandplein in de volksmond wordt genoemd. Gezelschap van andere klanten heeft hij niet, want Rexane werd op 17 september gesloten door burgemeester Peper. “Vroeger kwam ik hier verscheidene avonden per week”, zegt Bouke. De pornobioscoop was voor hem zowel huiskamer, als een plaats om bevrediging te zoeken.

Ton van Kuijk, sinds begin september bedrijfsleider van Rexane, bevestigt dat het niet alleen om seksfilms ging. “Eerder vormden we een vrijplaats voor types die zich elders minder op hun gemak voelen: homo's, biseksuelen, travestieten, exhibitionisten en nymfomanes. Als je je als travo een beetje lekker uitdost en je loopt zomaar een café binnen, sta je toch al heel gauw weer buiten, of lig je op straat met een dikke lip. Hier voelde iedereen zich welkom.” Bijna alles kon ook. Van Kuijk: “Zedelijkheid is toch een verouderd begrip. Maar ook voor mij zijn er grenzen. Voor extreme seksuele uitingen was bij Rexane absoluut geen plaats.”

De Sexrex, gevestigd in een prachtig klassiek gebouw dat in 1921 werd geopend als danszaal, ligt ingeklemd tussen supermarkt Bas van der Heijden en herenkapsalon Jean-Pierre. Het was altijd zo'n vrolijk gezicht, mollige vrouwen met tassen vol boodschappen die pikante posters passeerden waarin films werden aangeprezen als Hidden Desires. Of jongetjes die voetbalden rond een reclamebord met de tekst 'Pik eens een filmpje mee'. Dat alles is voorbij sinds de avond dat een opvallend keurig geklede groep mensen de Sexrex binnenging. Van Kuijk: “Geen klanten, maar mensen van politie, Fiod, de brandweer en gemeentelijke instellingen. Ze dachten hier hoeren, drugs, dark rooms en wapens aan te treffen. Ze doorzochten alles en waren zichtbaar teleurgesteld dat ze niets van hun gading vonden. Een van de agenten kreeg het idee een stel banden mee te nemen. Misschien stond er wel kinderporno op! Dan kon de zaak direct worden gesloten.”

Uiteindelijk ging de zaak dicht omdat Van Kuijk niet voldeed aan de brandveiligheidseisen en hij geen drank- of exploitatievergunning kon overleggen. Volgens hem een overdreven beslissing; bij het overnemen van de zaak had hij alle vergunningen opnieuw moeten aanvragen. Van Kuijk ging ervan uit dat de Sexrex - lopende de aanvraag - gewoon mocht doordraaien zoals altijd. Van Kuijk meent dat hij het slachtoffer is geworden van de schoonmaakactie van de politie die in september in het Oude Westen ook een tiental coffeeshops en cafés noodlottig werd.

Over deze coffeeshops kreeg de bewonersorganisatie tal van klachten, niet over de Rex. Toch besloot de politie deze week een negatief advies uit te brengen over de verlenging van de vergunning. Marius Evertse van de Afdeling Bijzondere Wetten: “We hebben advies ingewonnen bij allerlei instanties, zelfs bij de GGD over de hygiënische gevolgen van de aanwezigheid van bevlekte tissues. Toch ligt het waarom van onze beslissing op een ander vlak waarover ik geen mededeling kan doen. De bal ligt nu bij Burgemeester en Wethouders die onze adviezen doorgaans opvolgen. Maar je weet het hier maar nooit. Bovendien is er nog een beroepsmogelijkheid.”

Als de sluiting van de Rexane definitief wordt, is daarmee de laatste echte pornobioscoop voor Nederland verloren. De glorietijd van de pornobioscoop, waar de klassieke porno-film - 8 of 32 mm - werd gedraaid, begon in 1976 toen de wet van minister van justitie Van Agt dat pornofilms slechts mochten worden vertoond in zaaltjes met minder dan vijftig stoelen door de Hoge Raad werd ontkracht. Aanleiding voor Van Agts ingrijpen was het enorme succes van de film Deep Throat (1972), die in gewone bioscopen werd gedraaid. De Hoge Raad bepaalde echter dat daar geen bezwaar tegen was, mits een minimumleeftijd van 18 jaar en het porno-genre duidelijk werden aangegeven. Hiermee kreeg de pornobios min of meer vrij baan.

In de gloriedagen, begin jaren tachtig, waren er in ons land meer dan honderd zalen voor erotische films. Voor een groot deel waren het de minder succesvolle 'gewone' bioscopen die in porno nieuwe commerciële mogelijkheden zagen. Het was tevens de gouden tijd van de 'cinéma pornografique', de met 32 mm-camera's opgenomen pornofilms. Jan Doense, programmeur en cultfilm-specialist van het Filmmuseum in Amsterdam: “Eind jaren tachtig werd porno onder invloed van de opkomst van de thuis-video vrijwel uitsluitend nog verspreid op de veel goedkopere videotape. Hierdoor moesten de pornobioscopen in toenemende mate oude films van de plank halen.” De klant liet steeds vaker verstek gaan. Een grote sluitingsgolf was het gevolg: in 1988 en 1989 verdwenen de grootste zalen van ons land, zoals Parisien in Amsterdam en Centraal in Rotterdam, waar nu een van Nederlands grootste gokzalen is gevestigd.

In de nostalgische bioscoopzaal van de Sexrex werden dus nog oude hardpornofilms gedraaid, maar ook video's. Naast hetero-seks was er ook plaats voor homofilms en films met lesbische seks en SM. De avonden hadden vaak een hoog cultgehalte, waarbij het materiaal werd vertoond in een setting van pluche stoelen, kerstverlichting, goudkleurig behang en rood tapijt - waarin de duizenden vlekken pas opvielen als het grote licht weer aanging. Dat dergelijke 'klassieke' porno tegenwoordig werkelijk salonfähig is, blijkt wel uit het feit dat het Amsterdamse Filmmuseum vorig jaar een porno-week programmeerde die wegens overweldigend succes dit seizoen zal worden herhaald.

Jan Doense: “Met name de eerste pornofilms uit de vroege jaren zeventig, waarin voor het eerst 'alles' in beeld werd gebracht, zijn aandoenlijk. Je ziet mensen met pukkels op de billen en een melkwitte huid. Tegenwoordig schrijft de lichaamscultus Pamela Anderson- en Chippendale-achtige types voor vol zonnebank-bruin en siliconen.” Het Filmuseum beschikt over een fraaie collectie klassieke porno en ook Rexane heeft nog zo'n 250 films in bezit. Ooit waren dat er 500, maar de helft is verkocht aan Suriname.

    • Micha Kat
    • Annemarie Sour