Congres tussen harmonie en confrontatie

WASHINGTON, 7 NOV. De stemmen zijn geteld, de zetels zijn verdeeld en de namen van de nieuwe leden zijn (op een tiental na) bekend. Maar de belangrijkste vraag over het nieuwe Amerikaanse Congres is nog niet beantwoord: wat is de geest van het 105de Congres?

Gaat er een nieuwe wind waaien van samenwerking met het Witte Huis? Of steekt de Congres tussen aanval en harmonie

koude bries van confrontatie weer op, die zo kenmerkend was voor het vorige Congres, het 104de? In Washington wordt over deze vragen druk gespeculeerd, ook al duurt het nog tot januari voor de volksvertegenwoordiging in haar nieuwe samenstelling bijeen komt.

Uit praktische politieke overwegingen stelt men in de Verenigde Staten het veelkoppige en vrijwel altijd verdeelde Congres (met 100 senatoren en 435 Afgevaardigden) graag voor alsof het een eenheid is, of zelfs een wezen met menselijke trekken. Elke twee jaar wordt er een nieuw Congres gekozen, en het ene Congres geldt als meegaand, het andere als doortastend, lastig of ambitieus. President Truman voerde in 1948 campagne tegen het Do-Nothing Congress van zijn tijd. President Clinton en de Democraten voerden dit jaar campagne tegen het “extremistische Congres van Dole/Gingrich”.

Op het eerste gezicht is het nu gekozen 105de Congres uit op samenwerking met de president. De Republikeinen, die hun meerderheid in beide huizen behielden, vierden het behoud van hun machtspositie gisteren niet met triomfalistische leuzen of galmende waarschuwingen aan het adres van president Clinton. De ene na de andere Republikeinse leider putte zich uit in verzoenende taal.

“We hoeven niet in een wereld van confrontatie te leven”, fleemde Newt Gingrich, de Republikein die het vorige Congres met zijn confrontatie-politiek bijna op de klippen dreef. “We moeten ons, in alle eerlijkheid, openstellen voor deze president”.

“Wij zullen een andere benadering kiezen dan het vorige Congres”, zei Trent Lott nuchter, de man die in juni Bob Dole opvolgde als meerderheidsleider in de Senaat. “We hebben verantwoordelijkheden. We zullen niet te hard van stapel lopen door in de eerste honderd dagen meteen al een X aantal wetten aan te nemen”, aldus Lott in een verwijzing naar de vliegende start van het vorige Congres. “Laten we eerst maar eens rustig afwachten wat de president voorstelt”.

En senator Al D'Amato, die de afgelopen twee jaar met zijn eindeloze hoorzittingen over de Whitewater-affaire het Witte Huis als een horzel belaagde, liet gisteren opeens weten dat verdere hoorzittingen van de baan zijn. Het onderzoek kon maar beter worden overgelaten aan de speciale aanklager, aldus D'Amato.

Na de soms bittere campagne van de afgelopen weken is kennelijk de Operatie Verzoening in gang gezet. Clinton had dinsdagavond, in de toespraak waarmee hij zijn overwinning aanvaardde, op zijn manier al een hand uitgestoken naar de Republikeinen. “Het is tijd de partijpolitiek terzijde te schuiven”, aldus de president. Met de verkiezingsuitslag zouden de kiezers aan de politiek de boodschap hebben meegegeven: “Werk samen”. Om het goede voorbeeld te geven hielden de voorzitters van de Republikeinse en de Democratische Partij, Haley Barbour en Chris Dodd - die elkaar maandenlang dagelijks fel in de haren zaten op zo ongeveer elk televisiestation - gisteren een gezamenlijke persconferentie.

Maar pas in de praktijk zal blijken of deze harmonieuze geest ook inderdaad bepalend is voor het 105de Congres. Veel zal daarbij afhangen van Trent Lott, de 55-jarige conservatief uit Mississippi die naar verwachting door zijn collega's herkozen zal worden als leider van de Republikeinse meerderheid in de Senaat.

Anders dan zijn voorganger Bob Dole, een man van weinig woorden of zichtbare emoties, is Lott is een joviale zuiderling. Maar tegelijkertijd is hij ook een veel ideologischer politicus dan Dole, en een geestverwant en politieke bondgenoot van Newt Gingrich. In de paar maanden dat hij nu meerderheidsleider is geweest heeft hij zich echter minder polariserend opgesteld dan velen hadden voorspeld.

Dit najaar, in de laatste weken dat het 104de Congres in zitting bijeen was, bewees Lott zijn pragmatische instelling door in heel korte tijd met het Witte Huis tot zaken te komen over een reeks wetsvoorstellen - waaronder een verhoging van het minimumloon en hervorming van de bijstand. Na concessies van beide zijden werden de wetten zonder veel wapengekletter aangenomen, en zowel de president als de Congresleden konden er vervolgens bij de kiezers mee pronken.

Lott en president Clinton, ook een zuiderling, schijnen het betrekkelijk goed met elkaar te kunnen vinden. Allebei hebben ze gebruik gemaakt van de adviezen van de politieke adviseur Dick Morris, die in augustus na een seksschandaal het campagneteam van Clinton verliet.

De afgelopen twee jaar lag het Republikeinse leiderschap bij Newt Gingrich, de voorzitter van het Huis van Afgevaardigden. Maar het ziet er naar uit dat het zwaartepunt nu verschuift naar Lott. Als Gingrich door zijn partijgenoten als voorzitter van het Huis wordt herkozen, zal hij toch beschadigd zijn door de uiterst slechte reputatie die hij zichzelf op de hals heeft gehaald, en door de niet aflatende campagne die de Democraten de afgelopen maanden tegen hem gevoerd hebben.

In feite is Gingrich deze zomer al door de Republikeinen naar de achtergrond gedrongen, omdat hij te onpopulair en polariserend was. De dagelijkse gang van zaken in het Huis werd grotendeels overgenomen door zijn tweede man Richard Armey. Op de partijconventie en tijdens Dole's campagne deden de Republikeinen hun best om niet onnodig met Gingrich vereenzelvigd te worden. Van zijn groots aangekondigde 'Republikeinse Revolutie' is in de afgelopen campagne niets meer vernomen. En ook het Contract met Amerika lijkt in de vergetelheid geraakt, het verkiezingsprogramma waarmee Gingrich zijn partij bij de Congres-verkiezingen van 1994 een klinkende overwinning bezorgde. Een nieuw Contract met Amerika werd dit jaar niet verstandig geacht.

Gingrich zal zeker proberen om als leider een tweede kans van zijn partij te krijgen. Hij zal willen laten zien dat hij geleerd heeft van zijn fouten, en dat hij nog steeds in zijn ideeën gelooft. Maar ook als hij die tweede kans niet krijgt, dan zal zijn invloed op het Congres toch onmiskenbaar zijn. Niet alleen in het Huis van Afgevaardigden maar ook in de Senaat heeft hij veel geestverwanten.

Ook als Lott zal proberen een matigende en verzoenende rol te spelen, zal hij er niet omheen kunnen dat zijn Senaat een stuk conservatiever en activistischer is dan de Senaat waar Dole zolang in heeft gezeten. Gematigde Republikeinen als Alan Simpson, Nancy Kassebaum en Dole zijn eruit verdwenen, en vervangen door conservatievere en minder ervaren opvolgers. Twintig van de Republikeinse senatoren zitten pas vier jaar of minder in de Senaat.

De Republikeinen hebben hun meerderheid in de Senaat met zeker één zetel weten uit te breiden, en dat zal hun bereidheid met de president naar compromissen te zoeken er niet groter op maken. Traditioneel is de Senaat minder fel en extreem dan het Huis. Maar nu Gingrich is verzwakt en de Republikeinen in het Huis hun meerderheid met enkele zetels hebben zien slinken, is het goed mogelijk dat de Senaat de voortrekkersrol of zelfs een terriërsrol gaat spelen. Lotts tweede man, senator Don Nickles van Oklahoma gaf daarvan alvast een voorproefje toen hij de regering Clinton gisteren beschuldigde van “zeer ernstige corruptie”. Hij beloofde een amendement op de grondwet in stemming te brengen dat begrotingstekorten verbiedt, ook erkende hij dat president daar fel tegen is. En een aantal voornemens van Clinton noemde hij bijvoorbaat al “onacceptabel”. De senator klonk zoals de Republikeinse leden van het Huis van Afgevaardigden in het 104de Congres klonken.

    • Juurd Eijsvoogel