Sancties deren vrijere economie van Iran niet

WASHINGTON, 6 NOV. Ondanks de Amerikaanse sancties tegen Iran is de economie van de Islamitische republiek zich aan het stabiliseren en verwachten economen voor volgend jaar zelfs een groei tot 4 procent. “Ze hebben zich goed geweerd”, zei Daniel Ritchie, hoofd van het Iraanse departement van de Wereldbank. “Iran heeft een zekere graad van macro-economische stabiliteit bereikt”.

Economen en politieke analisten, die niet met naam genoemd willen worden, zijn het hiermee eens. Ze wijzen ook op de Iraanse aanvraag om lid van de nieuwe wereldhandelsorganisatie WTO te worden. Dat lidmaatschap vergt liberalisering en opening van de Iraanse markt. “De Iraniërs voelen zich veel comfortabeler over de economische situatie, nu zij van hun schuld af zijn en de wisselkoers-crisis hebben bezworen”, aldus een econoom. “Zij hebben een zekere macro-economische stabilisatie bereikt en verwachten de Amerikaanse sancties te kunnen omzeilen. Eenzijdige sancties zijn zelden effectief, en zelfs als ze dat wel zijn, dan nog alleen aan de marges.”

Washington legde in 1995 een handels- en investeringsboycot op aan Iran, op beschuldiging dat het land het terrorisme steunde en kernwapens wilde bemachtigen. Teheran ontkende deze beschuldigingen. In augustus kwam het Amerikaanse congres met een aanvullende maatregel: niet-Amerikaanse bedrijven die meer dan 40 miljoen dollar per jaar in de Iraanse energiesector investeren, zouden gestraft worden.

Dit irriteerde menige Europese lidstaat, de Europese Unie en Oost-Aziatische landen, die voorstander zijn van de 'kritische dialoog' met de Islamitische republiek. Zij zien Iran als een potentiële regionale economische supermacht, van grote betekenis voor de energievoorziening, met interessante kansen voor de handel en industrie.

De jongste Amerikaanse sanctiewetgeving die beoogt maatregelen te treffen tegen Europese bedrijven die zaken blijven doen met Iran is overigens nog ver van implementatie, zo zeggen autoriteiten. Maar diezelfde autoriteiten sluiten uit dat het Amerikaanse beleid jegens Iran onder een tweede termijn van president Clinton zal versoepelen, gezien het feit dat zij geen tekenen zien dat Iran zijn standpunt over politiek geweld en kernwapens wil wijzigen, noch dat het land zijn vijandigheid jegens het vredesproces in het Midden-Oosten wil matigen.

Maar weinig overheden zijn geneigd om Washington tegen zich in het harnas te jagen door openlijk de sancties te negeren. Buitenlandse investeerders zijn er happig op om van hun belangstelling voor Iran blijk te geven, ook al zijn ze in dit stadium nog niet bezig met concrete investeringsplannen, zo zeggen economen.

De Iraanse economie heeft grote groeikansen, maar het realiseren daarvan kan nog jaren vergen. Het land verloor eenderde van zijn economie sinds de revolutie van 1979, als gevolg van binnenlandse politieke spanningen en de achtjarige oorlog met Irak in de jaren tachtig. Maar het ligt op de route van de grote handelstromen van Centraal-Azië, bezit de op één na grootste voorraad aardgas ter wereld en exporteert 2,5 miljoen vaten olie per dag.

“Zij zijn er nog niet”, zo zegt een econoom. “Maar ze hebben zich in 1994 zelf uit hun betalingsbalansprobleem geworsteld.” Economen voorspellen dat het bruto binnenlands produkt (bbp), de totale opbrengst van goederen en diensten, in 1997 met 3,5 á 4 procent zal toenemen, gelijk aan de voor dit jaar voorspelde groei. De inflatie, die in 1995 boven de zestig procent uitkwam, is nu gedaald tot 25 procent en zal zich stabiliseren, zo zegt men. “Twintig procent inflatie is te realiseren”, denkt een econoom.

De hogere olieprijs van de laatste maanden heeft de voorraad buitenlandse deviezen doen toenemen tot ongeveer 8,5 miljard dollar. Dit sterkt crediteuren in hun vertrouwen dat Iran zijn recent geherstructureerde schuldenlast kan afbetalen. Naar verwachting zal de buitenlandse schuld volgend jaar met 14 miljoen dollar afnemen, tegen 18 miljoen dit jaar, verwachten economen.

De opbrengst van de olie-export zal komend jaar met 1,5 miljard toenemen tot 15 miljard dollar, maar het overschot op de lopende rekening zal afnemen van 4,5 miljard dit jaar, tot 3 miljard volgend jaar, aldus de economen. Buitenlandse investeringen buiten de energiesector lagen in het afgelopen jaar tussen de 2,5 en 3 miljard dollar.

Ondanks het herstel sinds de dramatische deflatie van begin jaren negentig, die de Iraniërs met middeninkomens hard trof, groeit de economie niet hard genoeg om de groei van de bevolking te overtreffen. Economen menen dat Iran een groei van zeven procent nodig heeft om snel vooruitgang te boeken.

Het bereiken van dit doel hangt net zoveel af van economische als van politieke factoren. Door Westerse denkbeelden beïnvloede plannenmakers willen pijnlijke structurele hervormingen doorvoeren, zoals deregulering en privatisering van meer dan 40 procent van de economie, die nu nog wordt gecontroleerd door de staat. De huidige tweeledige wisselkoers van de nationale munt, de ryal, moet tot één koers teruggebracht worden, het begrotingstekort van 1,6 procent van het bbp moet omlaag en de binnenlandse benzineprijs van omgerekend 8 tot 10 dollarcent per gallon (3,5 liter) moet drastisch omhoog.

“Een echt gevaar zijn de onvoldoende en te trage economische hervormingen”, zegt een econoom. Weinigen van zijn collega's verwachten significante economische initiatieven tot na de presidentsverkiezingen, die midden volgend jaar worden gehouden. “Men voert een voorzichtig beleid, om scherpe tegenstellingen te voorkomen tussen aanhangers van de markthervormingen die president Akbar Hashemi Rafsanjani's wil doorvoeren, en conservatieven krachten die langzame veranderingen propageren.” Volgens de Iraanse grondwet mag Rafsanjani geen derde achtereenvolgende regeertermijn aanvaarden, maar noch de hervormers, noch de conservatieven hebben een andere kandidaat naar voren geschoven.

“Investeerders zullen alles scherp in de gaten houden”, aldus een analist die bekend is met de situatie in Iran. “Als de politici die snel willen hervormen bij de verkiezingen winnen, moeten zij de verleiding weerstaan om een inhaalslag te maken door een te groot overheidsbudget”, zo zegt de analist.

“Als de conservatieven winnen dan zullen zij er door de 'bazaar', de Oosterse markt, van worden weerhouden om van Iran een open economie te maken. Dan zou het tempo van liberalisering wel eens zó langzaam kunnen worden, dat het elke significante vooruitgang verstikt.” (Reuter)