Privéklinieken in gedoogzone

De politiek probeert het fenomeen privéklinieken al jaren door strenge regelgeving de kop in te drukken. Maar de klinieken hebben een waterdichte juridische sluipweg gevonden. Minister Borst komt snel met een nota.

DEN HAAG/BILTHOVEN, 6 NOV. In de nok van de Bilthovense villa liggen stapels rekeningen op de laserfax. Elk blaadje is voorzien van de naam van de patiënt, de medische handelingen die zijn verricht en de berekende prijzen. Cardioloog F.A. Dekker zucht erbij. “Tja, ze hebben de Economische Controledienst op ons afgestuurd. Die wil precies zien welke kosten we berekenen. Prima, we hebben niets te verbergen”, zegt Dekker.

De wetgeving verbiedt privéklinieken patiënten langer dan 24 uur te behandelen en ze moeten zich houden aan de Kwaliteitswet. Daar valt voor de circa veertig klinieken mee te leven. De overheid heeft ook bepaald dat ze geen kosten voor gebruik van medische apparatuur mogen berekenen, maar alléén het honorarium van de specialist. Het Centraal Orgaan Tarieven Gezondheidszorg (COTG) heeft lijsten met maximumtarieven vastgesteld. Wie daarvan afwijkt en dus bijkomende kosten van apparatuur in rekening brengt, pleegt officieel een economisch delict. Dat betekent dat de klinieken formeel geld toe zouden moeten leggen wanneer ze mensen behandelen.

De meeste klinieken in Nederland houden zich bezig cosmetische chirurgie zoals: vetwegzuiging, kin- en oorcorrecties, facelifts, borstvergroting enzovoorts. Samen met een tiental collega-medici runt Dekker nu drie jaar de 'specialisten praktijk Viken' in Bilthoven, waar vrijwel alle diagnostische handelingen kunnen worden verricht; gewone reguliere zorg. De drie huisartsen die beneden in het pand hun praktijk hebben, kunnen volgens Dekker in 95 procent van de gevallen hun patiënten doorverwijzen voor een behandeling onder hetzelfde dak.

Op de begande grond staat de nieuwste röntgenapparatuur en is de internist gevestigd. Een verdieping hoger kunnen echo's worden gemaakt, met een ECG het hartritme worden vastgesteld, vernauwingen in de bloedvaten worden geconstateerd en patiënten worden neergelegd op een soort intensive care. Bovendien is in het centrum een radioloog, een longarts, een huidarts, een neuroloog, een apotheker en een afdeling research gevestigd.

De ongeveer vijfduizend patiënten die jaarlijks een bezoek aan de kliniek brengen, betalen meer dan alleen de verrichting van de specialist. Viken heeft, net als een aantal andere klinieken, een wat Dekker noemt “waterdichte constructie” bedacht om onder de Haagse wetten uit te komen. Het gebouw, de administratie en het ondersteunend personeel vallen onder één aparte BV. Alle geleasde medische apparatuur valt vervolgens een andere onder andere vennootschap, die in Bilthoven de 'röntgen BV' wordt genoemd.

Wanneer hij een medische handeling verricht, brengt de specialist naast zijn honorarium ook een bedrag in rekening voor zogenaamde administratieve handelingen. Daarmee worden de bijkomende kosten van de medische behandeling via een omweg gedekt. “Kijk”, zegt Dekker, “als wij gebruik maken van de apparatuur en het gebouw, dan moet er geld worden overgeheveld van de ene rekening naar de andere. Wij brengen deze administratieve overheveling in rekening en dus niet het gebruik van de apparatuur. Je kan het ook zien als een soort bemiddelingskosten, zoals een notaris die rekent.” De particuliere verzekeraars zijn verplicht de kosten te vergoeden.

De zorgverzekeraars vinden deze constructie twijfelachtig en hebben al meerdere malen geprotesteerd bij het COTG tegen deze juridische handigheid. De Economische Controledienst heeft voor soortgelijke praktijken de Jan van Goyenkliniek in Amsterdam voor de rechter gedaagd. Maar ze verloor de zaak tegen de kliniek, waar prinses Juliana enkele weken terug een staaroperatie onderging. Dekker maakt zich dan geen zorgen over het bezoek van de Economische Controledienst aan de Bilthovense kliniek.

De cardioloog vindt dat de politiek eindelijk een helder beleid moet voeren in zake de status van de privéklinieken. De overheid heeft volgens hem jaren geprobeerd de privéklinieken het werken wettelijk onmogelijk te maken. Minister Borst woont curieus genoeg op enkele honderden meters van de Bilthovense kliniek.

Bijna tien jaar geleden werd een initiatief van de Nijmeegse arts H. Boerema, die in samenwerking met Vendex een keten van privéklinieken wilde opzetten, als illegaal bestempeld en de kop ingedrukt. Politiek Den Haag zag destijds de klinieken als een ziekenhuis, dat een vergunning nodig heeft zoals geschreven staat in de Wet Ziekenhuisvoorzieningen. Een dergelijke vergunning werd niet verstrekt, waardoor de verzekeraars weigerden de medische behandelingen te vergoeden. In de zomer van 1990 bepaalde de Raad van State dat het toenmalige ministerie van WVC ten onrechte geen vergunning had verstrekt aan de 'Boerema-kliniek'. Een privékliniek kan niet worden vergeleken met een ziekenhuis, luidde het oordeel van de raad. De klinieken van Boerema waren inmiddels ter ziele gegaan, maar deze uitspraak opende wel de weg voor nieuwe plannen. De klinieken kwamen onder de oude bepaling dat alleen de verrichtingen van de specialist berekend mogen worden en verzonnen daarop dus een juridische list. Deze situatie is nu enkele jaren aan de gang en Den Haag tolereert ze oogluikend. “De ziekenhuizen komen door gebrek aan middelen en capaciteit de laatste jaren onder druk te staan. De nood is hoog, iedereen weet wat er gaande is. Privéklinieken kunnen het ontstane gat in de aanbod van zorg gedeeltelijk opvullen. Volg die ontwikkelingen, denk je dan. Maar in de gezondheidszorg is altijd een enorme bevoogding”, zegt secretaris M. Muijser van de Nederlandse Raad voor Particuliere Klinieken, waarbij momenteel vijf klinieken zijn aangesloten.

De zorgverzekeraars zitten niet te wachten op het geheel legaliseren van de klinieken. “Deze discussie loopt al jaren. Laat ze maar een beetje luizen in de pels zijn. Het is natuurlijk een beetje merkwaardig als je voor de rest alle zorg in regels vastlegt, maar de klinieken vrij laat declareren. Aan de andere kant kun je als verzekeraar wel gebruik maken van iets meer felexibiliteit. Maar het beste kun je de problemen gewoon in de reguliere zorg oplossen”, aldus een woordvoerder van Zorgverzekeraars Nederland.

Voor Dekker is de zaak duidelijk. Hij wil niet nooit meer achter “een grijs ziekenhuisbureau zijn patiënten als nummers aan zich voorbij zien schieten”. “Als dokter wil je snel een totaalbeeld van een patiënt hebben. Maar in een ziekenhuis kan een patiënt slechts in stappen terecht. Vandaag een foto, volgende week een gesprek en dan de week daarna de uitslag. Zo'n arts is een ambtenaar. Zo kan ik niet werken.”

Dekker en zijn collega's hebben zelfs plannen om het mini-ziekenhuis uit te breiden. “Binnenkort openen wij aan de overkant van de straat nog een pand waar ook operaties kunnen plaatsvinden. Dan hebben we bijna alles hier. De patiënten krijgen een kwalitatief hoogstaande zorg, een persoonlijke benadering en dat zonder wachttijd. Ja, dat is nu de vrije markt. Dat is overal in de wereld volkomen normaal, maar niet in Nederland.”

Borst heeft de Tweede Kamer toegezegd nog voor december met een nota over de privéklinieken te komen. “Voorlopig is het rekenen van andere kosten naast het honorarium van de specialist een strafbaar feit. Maar er wordt gestreefd naar meer marktwerking in de zorg en verzekeraars gaan meer risico's lopen”, zegt een woordvoerder van de minister.

    • Koen Greven