President Mandela ontroert zwart èn blank Zuid-Afrika

BOKSBURG, 5 NOV. Er was 'boerewors', Nederburg-wijn uit de Kaap, serveersters - blanke en zwarte - in hagelwitte schortjes, een orkest van koperblazers, èn Nelson Mandela. De Zuidafrikaanse president hield gisteren in het Reiger Park in Boksburg, nabij Johannesburg, een nieuwe geïllustreerde uitgave van zijn autobiografie The Long Walk to Freedom ten doop.

De populariteit van Mandela is onder alle lagen en kleuren van de bevolking zo groot dat zijn levensverhaal na de eerste gewone en verkorte uitgave voor de smalle beurs nu in derde versie is verschenen, ditmaal een chique uitvoering met fraaie foto's en kaartjes. De president zelf wordt er niet wijzer van, de royalties van zijn boeken gaan vrijwel volledig naar het Mandela Kinderfonds. Heel Reiger Park, een wijk in Boksburg die in 1964 onder de apartheid werd ingericht als woongemeenschap voor Afrikaanstalige kleurlingen, was uitgelopen om een glimp van 'Madiba' (vader) op te vangen. In plaats van een dure locatie in de stad besloot Mandela zijn boek te presenteren in een volksbuurt om, zoals hij zei, “dicht bij de mensen” te zijn.

Om precies zes uur (Mandela is zeer punctueel want hij wil “het Westerse stereotype bestrijden dat Afrikanen altijd te laat komen”, schrijft hij in zijn boek) heffen de blazers het iNkosi Sikelela aan en betreedt de president met zijn stramme 78-jarige ledematen het rostrum. Hij spreekt de aanwezigen in het dorpshuis toe in hun eigen taal. “Reiger Park dien as 'n skitterende voorbeeld daarvan dat die politiek van vrees en verdeling op die lange duur nie slaag nie”, een verwijzing naar het feit dat in de jaren tachtig de kleurlingen hier zelf de rassensegregatie verbraken door hun wijk open te stellen voor andere etnische groepen.

De woorden van de president, uitgesproken in zijn karakteristieke hees-hoge timbre, wekken grote ontroering op in de zaal. Een blanke vrouw, Maureen Brady, heeft tranen in haar ogen. “Ik ben niet gelovig, maar voor mij is Mandela Jezus”, zegt ze, “27 jaar hebben ze hem opgesloten en nu zou heel Zuid-Afrika willen dat hij nog 27 jaar president kon zijn.”

Mandela heeft sinds zijn vrijlating geleerd hoe hij het publiek kan boeien en verwijst met veel zelfspot naar de reactie op zijn eerste toespraak in vrijheid. “Toen ik in 1990 uit de gevangenis kwam, stuurde een blanke huisvrouw uit Kaapstad mij een telegram. Ze schreef: Ik ben erg blij dat u weer vrij bent en dat u weer terug bent bij uw familie en vrienden, maar uw toespraak gisteren was erg saai'.” Mandela zegt ook dat hij zich na een kwart eeuw cel als een soort Catweazle in de moderne wereld voelde. “Ik moest me in heel korte tijd aanpassen aan een wereld die totaal anders was dan de wereld waar ik vandaan kwam.” Als de president klaar is met zijn rede in Reigers Park geeft hij alle leden van het orkest een handje en maakt hij een tocht door de zaal, omgeven door veiligheidsmensen. Reigers Park is namelijk ook de lokatie waar in 1994 Chris Hani, een vooraanstaand lid van Mandela's ANC, door rechtse blanken werd vermoord.

    • Lolke van der Heide