Leiders Europa hopen op herverkiezing Clinton

Europese regeringsleiders spreken nooit openlijk hun voorkeur uit voor presidentskandidaten in andere landen, maar wie vandaag hun man is in de Amerikaanse verkiezingen, lijdt geen twijfel: Bill Clinton. Ofschoon ze zich van officiële commentaren onthouden, kijken de Europese regeringen uit naar zijn herbenoeming.

Functionarissen in Londen, Parijs, Bonn, Rome en Moskou gaan er stilzwijgend van uit dat Clinton wordt herkozen. “Als Clinton wint, verwachten we geen belangrijke veranderingen in het buitenlands beleid”, zegt een Franse diplomaat.

Na veel weifelingen over de Amerikaanse rol in Europa in de eerste jaren heeft de regering-Clinton in de latere fase voortdurend uitgedragen dat de VS “een Europese macht” zijn, tot tevredenheid van Europa. De VS hechten niet alleen belang aan de 'Transatlantische Agenda', de politieke en economische samenwerking tussen de VS en Europa. De VS nemen ook de leiding binnen de NAVO, regisseren de oostelijke uitbreiding van de alliantie en houden 100.000 soldaten in Europa. De VS hebben voorts de Europeanen gered uit het conflict in Bosnië door een vredesakkoord te bereiken, dat stand houdt.

Het Amerikaans leiderschap veroorzaakt soms irritaties tussen de VS en Frankrijk, dat onder Chirac nadrukkelijk op zoek is naar een toonaangevende internationale rol. Ook tussen een grotere kring van Europese landen en de VS bestaan diepe meningsverschillen, over de Amerikaanse boycot van Europese bedrijven die zaken doen met Iran, Libië en Cuba, het recente eenzijdige Amerikaanse optreden tegen Irak en de bemiddelende rol van Europa in het Midden-Oosten. Maar deze fricties lijken vooralsnog onderdeel te vormen van een natuurlijk spanningsveld tussen grote landen met eigen ambities, en hebben niet de relaties op het hoogste niveau aangetast.

Conservatieve leiders als de Duitse bondskanselier Helmut Kohl en de Franse president Chirac hebben met Clinton een redelijk nauwe persoonlijke verstandhouding opgebouwd. De Russische president Jeltsin heeft eveneens een zeer goede relatie met Clinton. Een uitzondering vormt wellicht de Britse premier Major: zijn betrekkingen met Clinton zijn koel sinds leden van Majors Conservatieve partij in 1992 de Bush-campagne adviseerden hoe rivaal Clinton zwartgemaakt moest worden.

De Amerikaanse verkiezingen hebben volgens Europese diplomaten “een redelijk aantal internationale kwesties beïnvloed”. “Het heeft de dingen in veel zaken vertraagd”, zeggen zij. De Amerikaanse regering laat niets aan het toeval over dat de Republikeinse kandidaat Dole tegen de president zou kunnen gebruiken. De meest nijpende kwestie die wordt beïnvloed door de verkiezingen, is de huidige crisis in Zaïre. De VS tonen geen grote daadkracht en willen zeker op dit moment geen riskant militair avontuur ondernemen. Een paar weken geleden nog reisde minister van Buitenlandse Zaken Warren Christopher naar Afrika om, zoals een diplomaat het noemde, de “solidariteit” met het continent te betonen. Christopher pleitte toen voor een Afrikaanse vredesmacht, gefinancierd door onder meer de VS, maar nu die vredesmacht meer dan nodig is, klinkt op dit punt een daverende stilte op het State Department.

Europese diplomaten menen voorts dat bij de recente pogingen het vredesproces in het Midden-Oosten weer op gang te brengen niet verwacht kon worden dat de Amerikaanse regering op het hoogste niveau zware druk zou uitoefenen op Israel, uit angst om in eigen land joodse en behoudend christelijke kiezers van zich te vervreemden. Een andere kwestie die door de verkiezingen is opgehouden, is het besluit over een opvolger van de internationale vredesmacht IFOR in Bosnië, waarvoor het mandaat op 20 december afloopt. De VS hebben nu 15.000 soldaten op een totale IFOR-macht van 53.000 man. Amerikaanse diplomaten hebben laten weten dat de VS 5.000 soldaten aan IFOR2 willen leveren, dat de helft van de huidige vredesmacht zou moeten behelzen. Maar president Clinton zal zijn formele goedkeuring pas na zijn eventuele herverkiezing geven.

Ook de zoektocht naar een nieuwe secretaris-generaal van de Verenigde Naties is vertraagd. De VS willen af van de huidige VN-chef Boutros-Ghali en zijn herbenoeming eind dit jaar desnoods vetoën. De andere landen van de Veiligheidsraad van de VN hebben tot nu toe geweigerd met de verkiezingsprocedure te beginnen, om “geen speelbal” te worden in de Amerikaanse verkiezingsstrijd.

Dit alles verzwakt geenszins de Europese steun voor Clinton. Ook het feit dat Dole een “internationalist” is en geen isolationist zoals veel van zijn Republikeinse partijgenoten doet hier niets aan af. De Europese leiders zullen daarom vandaag ook zeer geïnteresseerd zijn in de vraag of de Republikeinen hun meerderheid in het Congres kunnen behouden, vanwaar zij indirect de relatie met Europa beïnvloeden.

    • Robert van de Roer