Heilig vuur gedoofd bij WAO'ers en vakbonden

DEN HAAG, 5 NOV. De helden raken vermoeid. Weliswaar houden de in de Haagse Nieuwe Kerk verzamelde chronisch zieken, gehandicapten en vakbondsleden op commando nog braaf hun paars-groene borden met de tekst “Paars, hou 't gezond” in de lucht. Maar het heilige vuur ontbreekt. CNV-voorzitter Anton Westerlaken heeft daar begrip voor. “Vanaf 1991 is dit nu al de zesde keer dat wij protesteren tegen de afbraak van de sociale zekerheid in Nederland”, galmt het op maandagmiddag door de kerk.

Met gevoel voor dramatiek richt Westerlaken zich tot de vijf politici van even zovele partijen die morgen in de arena van de Tweede Kamer met elkaar zullen debatteren over de zoveelste aanpassing van de WAO. “Al die keren hiervoor heeft u niet of nauwelijks naar ons geluisterd”, bijt Westerlaken de politici toe. Het moet toch ook deze volksvertegenwoordigers zo langzamerhand duidelijk zijn dat de afbraak dient te worden gestopt, meent hij. “Dit leidt tot uitsluiting, tot tweedeling, tot armoede”, aldus Westerlaken.

De drie letters W-A-O blijven politiek Den Haag tergen. Het CDA en de PvdA leden als gevolg van het WAO-drama in 1994 een gevoelige verkiezingsnederlaag. Het CDA heeft daaruit lering getrokken. Als oppositiepartij kiezen de christen-democraten nu eieren voor hun geld, zo toonde Tweede Kamerlid Pieter Jan Biesheuvel gistermiddag aan. De PvdA verdedigt de kabinetsvoorstellen om meer marktwerking in de WAO te introduceren en dat wordt die partij, gezien de reacties in de Nieuwe Kerk, wederom niet in dank afgenomen. “Er zitten nog steeds 851.000 mensen in de WAO”, zegt PvdA-Kamerlid Jeltje Van Nieuwenhoven. “Denkt u dat die beter af zijn wanneer ze met een uitkering thuis zitten?” Uit de zaal klinkt afkeurend gejoel.

De vertegenwoordigers van de oppositie, Biesheuvel (CDA) en Paul Rosenmöller (GroenLinks), spelen handig in op het publiekssentiment. “Meer marktwerking is een stap in het ongewisse”, zegt Biesheuvel. De door staatssecretaris Frank de Grave voorgestelde wijziging van de WAO is naar het oordeel van de christen-democraat “een veel te grote stap”. Rosenmöller wijt het allemaal aan de VVD, die tijdens de kabinetsformatie harde politieke voorwaarden gesteld zou hebben, waar de coalitiepartners PvdA en D66 nu op straffe van een val van het kabinet niet meer onderuit kunnen.

Inderdaad werden tijdens de kabinetsformatie, herfst 1994, harde afspraken gemaakt over verdere terugdringing van het aantal arbeidsongeschikten. Bedrijven die relatief veel arbeidsongeschiktheid veroorzaken zouden daarvoor worden gestraft met een relatief hogere WAO-premie (premiedifferentiatie). En ook zou het mogelijk worden gemaakt om uit het publieke bestel te stappen en de verzekering tegen arbeidsongeschiktheid onder te brengen bij een particuliere verzekeringsmaatschappij (opting out).

Dit laatste voorstel werd later herzien. Bedrijven kunnen er volgens het jongste wetsvoorstel vanaf 1 januari 1998 voor kiezen om gedurende vijf jaar zelf het hele risico van arbeidsongeschiktheid te dragen. Dit risico kan worden ondergebracht bij een particuliere verzekeraar. Na dit eigen risico van vijf jaar komen de WAO-kosten weer voor rekening van de collectiviteit.

D66 vindt, net als het CDA, deze periode aan de lange kant. Maar de Democraten zijn gebonden aan het verbond dat met PvdA en VVD over de WAO is gesloten. Zaken vallen alleen te doen op mineure punten. Zo werd gisteren duidelijk dat er aangedrongen zal worden op een “Wet op de reïntegratie”, die niet later mag ingaan dan de WAO-wijziging. Liever eerder. En er zal gepleit worden voor premiekortingen en -vrijstellingen voor chronisch zieke en gehandicapte werknemers. Er zal lang en breed worden gediscussieerd over het midden- en kleinbedrijf, dat door plotselinge ziekte of arbeidsongeschiktheid van werknemers op hoge kosten wordt gejaagd.

Veel veranderen zal er niet meer, omdat in de kabinetsvoorstellen reeds allerlei “veiligheidskleppen” zijn ingebouwd, zoals VVD-Kamerlid Van Hoof opmerkte. Zo zijn de verschuldigde WAO-premies aan minima en maxima gebonden en krijgen werkgevers die een chronisch zieke aannemen ook van het kabinet reeds premievrijstelling. De fractievoorzitter van GroenLinks voelde de bui gisteren al hangen.

    • Frank van Empel