Geen eenzijdig Frans ingrijpen Zaïre

PARIJS, 5 NOV. Frankrijk wil graag ingrijpen in Zaïre, maar niet op eigen houtje. De herinneringen aan de uitsluitend Franse Operatie Turquoise in Rwanda (1994) zijn te recent en te gemengd, al was het maar omdat er geen blijvende oplossing van de regionale problemen mee is bereikt. Alleen Spanje heeft tot dusver positief gereageerd op de oproep tot internationale actie die de Franse regering gisteren heeft gedaan.

[De Rwandese minister van Buitenlandse Zaken, Anastase Gasana, zei vanmorgen in Brussel dat zijn land geen enkele behoefte heeft aan een interventie. De Tutsi-rebellen in Zaïre, die door Rwanda worden gesteund, hebben gisteren een eenzijdig staakt-het-vuren afgekondigd. Een woordvoerder zei gisteren op de BBC-radio dat het bestand direct van kracht was en drie weken zal duren.]

Het is waarschijnlijk geen toeval dat president Chirac zijn minister van Buitenlandse Zaken, Hervé de Charette, op een geïmproviseerde persconferentie een dringend beroep op de wereld liet doen. Charette is in de hiërarchie heel hoog, maar hij is geen president en geen premier. Het te verwachten stilzwijgen van de meeste andere Europese landen en de Verenigde Staten komt dan ook minder hard aan. Maar Frankrijk heeft voor het oog van de wereld gedaan wat mogelijk was.

Parijs denkt serieus aan ingrijpen. Dat bevestigde de woordvoerder van president Chirac. Deze was gisteren en vandaag in Marseille voor een Frans-Spaanse top. Bij die gelegenheid betuigde premier Aznar ook zijn instemming met de Franse voorstellen. Frankrijk stelt als voorwaarden voor een actie dat andere landen uit Europa, Noord-Amerika en Afrika in de een of andere vorm meedoen. Bovendien moeten de Verenigde Naties hun goedkeuring geven.

Vorige week al heeft minister Charette in de Franse Assemblée Nationale verklaard dat Frankrijk op humanitaire gronden actie dringend geboden acht. Bovendien wil Parijs zo spoedig mogelijk een conferentie over de toekomst van het gebied rond de Grote Meren. Die conferentie zou in de eerste plaats de terugkeer van alle vluchtelingen tot doel hebben. Bovendien zou de bescherming van minderheden en berechting van de plegers van massamoorden hoog op de agenda staan. Een 'mechanisme' zou moeten worden ingesteld om op de voet te volgen of deze punten in de praktijk worden nageleefd.

Minister Charette heeft geen toelichting gegeven op zijn voorstel het grensgebied tussen Zaïre en Rwanda te beveiligen. In het gebied zitten meer dan een miljoen vluchtelingen. In zijn omgeving werd gezegd dat veilige havens tot stand zouden kunnen komen door VN-troepen of troepen van de Organisatie van Afrikaanse Eenheid (OAE) te zenden die kampen afgrendelen. Pas binnen zulke veilige contouren zou humanitaire actie enige zin hebben. Daarover is Parijs het eens met de VN-Hoge Commissaris voor de Vluchtelingen, Sadako Ogata. Frankrijk stelt intussen een staakt-het-vuren voor, in afwachting van het bij elkaar komen van een mogelijke interventiemacht.

In de Franse publieke opinie bestaat weinig twijfel over de wenselijkheid van internationaal ingrijpen, noch over de rol van Frankrijk daarin. 'Gaan!' is de kop boven het hoofdartikel van Le Monde vandaag. Frankrijk is het laatste land in Europa dat nog in staat en bereid is op deze manier zijn humanitaire plichten na te komen, schrijft de krant. De oud-minister van Humanitaire Actie Bernard Kouchner schrijft kritisch over de voorzichtigheid van Zuid-Afrika's president Mandela om actie te ondernemen in Zaïre.