Een wandeling met geluid; Orfeus waadt door rivier in parkeergarage

Voorstelling: In de onderwereld, een geluidswandeling door Cilia Erens en Floris van Manen. Produktie: Theatergroep Tender en Stichting Klankschap. Gehoord: 4/11 Muziektheater, Amsterdam. Aanvang ca. 21.30u. Aldaar t/m 28/11. Inl.: 020-6244257.

Als een donkere rups beweegt een stoet van twintig mensen zich over de trappen van het Amsterdamse Muziektheater. Ze zijn door een zwart stuk touw met elkaar verbonden. Elk hoofd is gevangen in een buitensporig grote koptelefoon. Terwijl in de zaal van het Muziektheater de opera L'Orfeo van Claudio Monteverdi wordt uitgevoerd, geregisseerd door Pierre Audi, slingert de rups zich langs en onder de zaal door, om uiteindelijk via de parkeergarage in de hal van het gebouw te eindigen.

In de onderwereld heet deze geluidswandeling, naar een idee van Cilia Erens en sonoloog Floris van Manen. De wandeling begint tijdens de pauze van de opera en eindigt op het moment dat de operabezoekers naar buiten stromen. De onderwereld, waar de titel op doelt, is vooral de parkeergarage van het Muziektheater. Terwijl de deelnemers daar lopen, daalt in de zaal boven hun hoofd Orfeus naar de onderwereld af om zijn geliefde Euridice uit het dodenrijk naar het rijk der levenden te halen.

Een geluidswandeling wil zoveel zeggen dat de deelnemers via de koptelefoons een ononderbroken stroom van geluiden horen, die niet rechtstreeks uit de omgeving voortkomen. Als toehoorder moet je over een grote vorm van bereidwilligheid beschikken om aan een leidraad te wandelen, en een wirwar van dagelijkse, meestal kwellende geluiden op je laten inwerken. Tussen de opera en de wandeling zijn summiere overeenkomsten; we horen slechts de openingsklanken met de felle trompetten van Monteverdi. Verder komt het geroezemoes van een menigte toeschouwers die zich verzamelt in de foyer tot ons. In de parkeergarage klinkt het geluid van dichtslaande portieren en optrekkende auto's. Naderen we de buurt van de metro, dan is daar het signaal van de vertrekkende metro, waarna de deuren dichtslaan. Anekdotische geluiden zijn dat.

De wandeling krijgt, voor wie de opera kent, iets meer diepte wanneer we ineens, midden in de parkeergarage, het geluid horen van voeten die door het water waden: dat water, dat is de rivier de Styx, de doodsrivier, die Orfeus moet oversteken om zijn geliefde te bereiken. Dat is een van de zeldzame momenten tijdens de uitvoering dat het geluid een mooi contrast vormt met de omgeving, en bij de luisteraar fantasierijke beelden oproept. Voor wie de opera niet kent, stelt de wandeling hoge eisen. Ik zag, daar beneden in die parkeergarage, het water opnieuw opvlammen zoals Audi dat ensceneert in zijn opera. Tegen het eind krijgen de deelnemers een bosje geurend muntkruid in de hand geduwd, daarna begeven we ons naar de entree van het Muziektheater waar de operabezoekers uitstromen. De rups kronkelt zich daartussendoor, de bezoekers kreten van verwondering ontlokkend. Is het theater leeg, dan is ook In de onderwereld afgelopen.

Ieder gaat daarna zijn eigen gang, drinkt misschien iets in een belendend café - en heeft iets meegemaakt. Iets onalledaags, dat zeker, want wie loopt er nu door een parkeergarage om daar uit een koptelefoon parkeergaragegeluiden te horen? Het achterliggende idee van Cilia Erens moet zijn, dat we die geluiden en zelfs de desolate omgeving van auto's en beton anders gaan beschouwen. Als kunst. Als iets dat niet vanzelfsprekend is. Want de geluidswandeling is, in de stijl van het theatergezelschap Tender waarvan Erens deel uitmaakt, een vorm van locatietheater.

Het probleem met In de onderwereld is dat het idee getuigt van een aanlokkelijke, argeloze naïviteit. Maar de uitwerking had voor mij dwingender gekund, barokker en dramatischer. Ook had ik een sterker verband verwacht tussen de opera en de geluidswandeling. Nu is In de onderwereld vooral een ongewone, slechts af en toe intrigerende vertoning, die te sterk leunt op die ongewoonheid. Ik miste een echt theatrale dimensie, waardoor het idee werd overstegen en er een voorstelling ontstond van vlees en bloed.