Tutu dreigt op te stappen uit commissie

JOHANNESBURG, 4 NOV. De voorzitter van de Zuidafrikaanse Waarheids- en Verzoeningscommissie (WVK), Desmond Tutu, dreigt met aftreden als het regerende ANC niet de aanslagen die tijdens de apartheid tegen de blanke overheersing zijn begaan, aan de commissie voorlegt.

Tutu zei gisteren voor de televisie dat het niet aan de regering Mandela is te bepalen of ook het ANC de rechten van de mens heeft geschonden, “daarover moeten wìj besluiten”. De voormalige aartsbisschop van de Anglicaanse kerk reageert met zijn uitspraak op uitlatingen van Mathews Phosa, de ANC-premier van de provincie Mpumalanga (voorheen Oost-Transvaal), die alle geweld dat destijds door ANC-leden is begaan als “oorlogsdaden” heeft gekarakteriseerd. Phosa verwees onder andere naar de bomaanslag in de Kerkstraat in Pretoria, waarbij in 1983 19 blanken om het leven kwamen. Alle gewelddaden die tijdens de apartheid zijn begaan, komen in aanmerking komen voor amnestie, mits ze worden gemeld aan de WVK. Tutu sprak gisteren van een “charade” als het ANC nu zijn standpunt zou wijzigen en alsnog al het zwarte geweld onder de noemer 'vrijheidsstrijd' schaart. “Als dat zo is, zal ik niet langer voorzitter van de commissie zijn, want de commissie is dan niet meer nodig”, aldus een boze Tutu, die in de jaren tachtig een van de meest vooraanstaande bestrijders van de apartheid was en daarvoor in 1984 de Nobelprijs voor de Vrede kreeg. President Nelson Mandela heeft, in een poging de brand te blussen, gezegd dat het standpunt van Phosa niet dat van het ANC is.

Tussen het ANC en de oppositionele Nationale Partij (NP) is een hevige woordenstrijd ontbrand over de Waarheidscommissie. NP-leider F.W. de Klerk zei gisteren op een conferentie van zijn partij in Johannesburg: “Het is grote onzin dat het ANC zich alleen op politieke doelen richtte. Ik ben ziek en zat van de wijze waarop het ANC de Waarheidscommissie probeert te misbruiken.” Volgens De Klerk - die het initiatief nam tot opheffing van de apartheid in '90-'91 - is het ANC schuldig aan enkele van “de gruwelijkste misdaden”. Het ANC kwam vervolgens met een verklaring waarin staat dat De Klerk “geen recht van spreken” heeft. Het ANC vocht “een rechtvaardige en legitieme strijd tegen een misdadig stelsel dat door zijn (De Klerks, red.) politieke partij in het leven werd geroepen”.

De Klerk gaf gisteren ook voor het eerst commentaar op beschuldigingen van militairen en politieagenten die onder zijn regering dienden, dat hij tijdens zin presidentschap kennis had van blanke doodseskaders. De Klerk ontkende dit. “We moesten ferm optreden tegen revolutionaire en communistische machten. Daarom moesten we soms in stilte optreden en mensen zonder verhoor opsluiten”, zo zei De Klerk, maar hij voegde eraan toe niet voor de terreur tegen het ANC verantwoordelijk te zijn geweest.

    • Lolke van der Heide