Handjeklap als politiek systeem

Diepenhorst keurt het af dat de grote partijen onderling de hoogste ambten in het land op voorhand verdelen. “Ik heb in het verleden met opzet zoveel mogelijk buiten interpartij-overleggen gestaan. Meer openheid is op zijn plaats. Dat geloer om drie tot vier straathoeken doet de grote partijen geen goed.

Het wekt onbehagen bij de geïnformeerde kiezer. Die krijgt de induk dat de zaakjes wel weer in kannen en kruiken zijn. Men houdt geen rekening met de sterfelijkheid van de mens, iemand kan ook failliet raken of wat dan ook. Men moet in het hier en nu zaken regelen. Ze weten waarachtig nog niet hoe de verkiezingen over twee jaar zullen uitpakken.''

Het meest opmerkelijke is wellicht dat D66 als vierde partij een rol probeert mee te spelen bij het binnenskamers overleg over politieke functies. GroenLinks fractievoorzitter Paul Rosenmöller stelt daarbij vast dat de democraten “voor Jan Joker” meepraten, want tot op heden heeft de partij nauwelijks kandidaten mogen leveren voor de ambten waar het om draait.

D66 ontstond juist uit onvrede met de gesloten Nederlandse politieke cultuur en streeft al jaren naar staatsrechtelijke vernieuwing en meer openheid. D66-senator Jan Glastra van Loon licht het eeuwige dilemma van zijn partij toe. De huidige mores rond benoemingen zijn “een direct uitvloeisel van het evenredigheidsstelsel in het kiesrecht”. Dit betreft alleen de Kamerzetels, daarna moeten de partijen het onderling zelf regelen hoe belangrijke posten verdeeld worden. “Binnen het huidige systeem zie ik geen betere oplossing,” zegt Van Loon.

De Nijmeegse hoogleraar dr. P.F. Maas erkent dat een ethisch oordeel over de cultuur van politieke benoemingen nauwelijks te geven valt. “Het is bijna onvermijdelijk. Politiek is mensen belonen. Dat is altijd zo gegaan. Maar de man in de straat verwacht dat de beste man of vrouw gekozen wordt.” Als Kamervoorzitter denkt Maas in dat verband eerder aan de GPV-fractievoorzitter Schutte dan aan de CDA-kandidaat Bukman.

Maas, die ook geldt als Democratenvreter, rekent het D66 wel zwaar aan dat de partij op het gebied van staatsrechtelijke vernieuwing en openbaarheid bij benoemingen “niets heeft gepresteerd”. “Partijleider Van Mierlo heeft laatst laten blijken zelfs voorstander te zijn van een geleide pers. Dat klinkt niet als een vernieuwing.”

De Nijmeegse hoogleraar waarschuwt de PvdA er overigens voor dat het vice-voorzitterschap van de Raad van State geen gelopen race is. “De VVD heeft nog altijd een claim op die functie.” Maas blijkt bovendien weinig vertrouwen te hebben in de PvdA-kandidaat, huidig Eerste Kamer-voorzitter Herman Tjeenk Willink. Hij twijfelt of Tjeenk Willink bij kabinetsformaties voldoende tegenwicht zal bieden bij het adviseren van het staatshoofd. “Je kunt je ernstig afvragen of Tjeenk Willink de volkssoevereiniteit wel voldoende tot haar recht zal laten komen.” (FV)

    • Frank Vermeulen