De ene democraat is de andere niet

Coconino County. Ned. 3, 20.55-22.00u.

Coconino County: de naam klinkt als een uitzinnige combinatie van een cocaïnerepubliek en een kokosnotenparadijs, maar het gaat om een heel andere plek op aarde. Coconino County is een provincie in het noordelijke deel van de staat Arizona, met Flagstaff als hoofdstad. De Santa Fe spoorlijn loopt erdoorheen; de oude Route 66 kruist de county, evenals de federal highway 40. Voor wie het nog aanlokkelijker wil: de county is het homeland van de Grand Canyon.

Rene Roelofs en zijn cameraman Dixon hebben op de Amerikaanse kaart de loep gelegd om aan een van die naamloze provincies uit de far west een gezicht te geven, een tragiek ook.

In augustus en september van dit jaar filmden zij in het overwegend democratische Coconino County de primaries, de voorverkiezingen, voor de functie van 'Supervisor' in het tweede district. Als de Amerikanen op 5 november, morgen, hun president kiezen, dan kiezen zij tegelijkertijd op lokaal niveau tal van andere functionarissen.

Coconino County is trefzeker gekozen als onderwerp, en even trefzeker uitgebeeld. Hoewel de grote verkiezingsstrijd natuurlijk gaat tussen de republikeinen en de democraten, is die kleinere strijd minstens even spannend. Nog interessanter is deze documentaire omdat hier twee democraten elkaar betwisten. Uit hetzelfde kamp zijn - en toch vechten als kemphanen, dat zorgt voor onvermoede en verrassende wendingen in de film, die gaandeweg verandert in een psychologisch drama en het genre van de documentaire overstijgt.

We zien de jonge, politieke nieuwkomer Elisabeth 'Liz' Archuleta de strijd aanbinden met de oude, beproefde politicus Manuel 'Manny' Ulibarri. Zij is van universitaire afkomst, hij is getraind in de leerschool van de lokale politiek. Zij wil de vrouwen in haar county bewust maken - en hij wil de oude zekerheden, de traditionele, puriteins-conservatieve idealen handhaven. Zij is fantasierijk, slim; hij maakt gebruik van vriendjes. Althans, dat verwijt 'Liz' hem. Een van de hoogtepunten is het telefoongesprek dat Ulibarri voert met de sheriff om een van zijn vrienden aangesteld te krijgen als directeur van een nieuwe gevangenis. Dit is candid camera in optima forma. En een noodzakelijke scène in de tragische opbouw van het verhaal.

Uit de documentaire spreekt geen oordeel, noch een voorkeur. Juist op het moment dat de kijker zich afvraagt waarom 'Liz' en 'Manny' elkaar zo bestrijden, plaatst de regisseur hen naast elkaar tijdens een verkiezingsfestijn. Confronteert hen op die manier met elkaars mening, maar ook met elkaars verschillende tactieken. Voor mij, als liefhebber van Amerikaanse maffia-films, waren de opnames van 'Manny' en zijn handlangers in een wegrestaurant voortreffelijk. Die kerels met zwart-wit gestreepte overhemden aan, dat heimelijke praten, het samenzweren tegen die frisse 'Liz' die met ballonnen kiezers voor zich hoopt te winnen.

Dan komt, na al die slopende voorbereidingen, de verkiezingsdag van de primaries, die op 10 september jl. plaatsvond. Aan beide zijden worden de taarten ingeslagen om de overwinning te vieren. De vader van 'Liz' kan er nauwelijks over uit wat hij allemaal voor zijn gasten heeft gekocht, zo veel 'chickenwings' (dat zegt hij wel vier keer) en aardappelsalades, zo onwaarachtig veel dat de woorden van 'Liz' ineens iets aangrijpends krijgen: 'Er kan er maar één overwinnaar zijn, wat de mensen ook denken. Er is één die wint.''