Campagne van Dole krijgt eindelijk enige vaart

WASHINGTON, 4 NOV. In de laatste dagen van de Amerikaanse verkiezingsstrijd is de Republikeinse presidentskandidaat Bob Dole er eindelijk in geslaagd zijn campagne enige vaart te geven. Maar hoewel opiniepeilingen aangeven dat Dole's achterstand op Bill Clinton de afgelopen week is geslonken, lijkt de president nog steeds op een tweede termijn af te stevenen.

Volgens een peiling van het televisiestation NBC en The Wall Street Journal die gisteren bekend werd gemaakt zou Clinton nu op 49 procent van de stemmen kunnen rekenen, Dole op 37 en Ross Perot op negen procent. Twee weken geleden bedroeg de voorsprong van Clinton op Dole nog 17 punten. De Republikeinen maken volgens de peiling een goede kans om hun meerderheid in beide huizen van het Congres te behouden.

De presidentskandidaten voeren door het hele land nog intensief campagne voor zichzelf en voor partijgenoten die kandidaat staan voor een zetel in het Congres. Een belangrijk doel is ook om hun achterban aan te moedigen dinsdag naar de stembus te komen en de verwachtingen van een lage opkomst te logenstraffen.

Om te laten zien dat hij niet van plan was de strijd op te geven, begon Dole vrijdag aan een non-stop campagnetournee van 96 uur, slechts af en toe onderbroken voor enkele uren om te rusten. De Republikein, die in de kleine uurtjes met de pers in zijn kielzog nachtrestaurants en trefpunten voor vrachtwagenchauffeurs aandoet, blijft Clinton aanvallen op de verschillende schandalen die hem en zijn regering in opspraak hebben gebracht. Dole voorspelt dat Clinton als hij herkozen wordt “volgend jaar de helft van zijn tijd kwijt is aan onderzoeken” naar de verschillende affaires.

Recente onthullingen dat de Democratische Partij geld van buitenlandse geldschieters heeft ontvangen, en daarbij mogelijk de wet heeft overtreden, blijven het verkiezingsnieuws domineren. Peilingen geven aan dat Ross Perot, kandidaat voor de Hervormingspartij, daardoor aan aanhang wint. Perot pleitte er vier jaar geleden al voor de manier waarop verkiezingscampagnes gefinancierd worden op de helling te zetten. Hij waarschuwt nu dat een tweede termijn voor Clinton zal leiden tot een herhaling van het Watergate-schandaal, dat president Nixon in 1974 tot aftreden dwong.

Clinton gaat gesprekken met journalisten al dagen uit de weg. Volgens zijn woordvoerder wil de president deze laatste periode voor de verkiezingen alleen nog direct met de kiezers spreken, via toespraken en persoonlijke gesprekken, en zonder het filter van de media. De enige keer dat Clinton in het openbaar in ging op de aanhoudende kritiek op de financiering van zijn campagne was vrijdag. In een verkiezingstoespraak in Californië pleitte hij voor nieuwe regels voor de inzameling van campagnegelden. Zonder verder in te gaan op de aantijgingen dat hij of zijn partij zich hebben schuldig gemaakt aan onwettige praktijken, zei hij alleen: “We hebben ons aan de regels gehouden”.

Minister van justitie Janet Reno maakte vorige week echter bekend dat haar departement onderzoekt of er een speciale aanklager moet worden aangesteld om na te gaan of de Democratisch Partij de wet heeft overtreden bij het spekken van haar campagnekas. Pas na de verkiezingen zal het besluit hierover vallen. De Democratische Partij heeft inmiddels toegegeven dat zij, in haar ijver niet achterop te raken bij de succesvolle inzamelingsactie van de Republikeinen, onvoldoende aandacht heeft besteed aan de achtergrond van haar donateurs.

De partij blijkt 20.000 dollar aangenomen te hebben van een veroordeelde misdadiger; 325.000 dollar van een man uit India die voor een rechtbank heeft verklaard geen bezittingen in de VS te hebben; 250.000 dollar van een Zuid-Koreaans bedrijf; en 5.000 dollar van een boeddhistische non, die zegt dat geld in kleine biljetten gekregen te hebben van een Democratische activist die haar vroeg het bedrag aan de partij te schenken.

De afgelopen dagen zijn er bovendien aanwijzingen boven water gekomen dat het Witte Huis en de campagnestaf van de Democratische Partij, die wettelijk enige afstand van elkaar moeten bewaren, hun operaties op elkaar hebben afgestemd. De grote vraag is hoever het Witte Huis en de Partij zijn gegaan in het aanbieden van gunsten aan buitenlandse donateurs, in ruil voor hun bijdragen.

John Huang, de omstreden fondsenwerver van de Democraten die nauwe banden onderhield met het Indonesische Lippo-concern, blijkt met afgelopen jaar meer dan zestig keer in het Witte Huis te zijn geweest - aanzienlijk vaker dan de ongeveer drie keer waar een woordvoerder van de president aanvankelijk over sprak. Huang is op non-actief gesteld en onthoudt zich van contacten met de pers.

Republikeinse Congres-leden hebben in verband met de affaire van de Democratische campagnegelden bij verschillende ministeries, de Democratische Partij en het Witte Huis in totaal 77 officiële verzoeken om nadere informatie ingediend. De verzoeken richten zich op zaken variërend van de Amerikaanse buitenlandse politiek in Azië, tot vertrouwelijke gegevens van toezichthouders op het bankwezen over de Lippo Bank, een Amerikaanse dochteronderneming van het Lippo-concern.

“Ik weet, en u weet, dat de tijd is aangebroken om de regels te veranderen”, zei Clinton vrijdag over de financiering van campagnes. Ook de Republikeinse presidentskandidaat Bob Dole heeft er onlangs voor gepleit om het huidige systeem, dat enorme schenkingen toestaat van particulieren, bedrijven en belangengroepen, te hervormen. Democraten en Republikeinen beloven al jaren er iets aan te doen, maar steeds weer blijkt het huidige systeem hen toch te goed van dienst te zijn om het af te schaffen.

“Iedereen kent de problemen met campagnegelden”, aldus Clinton in Californië. “Het kost teveel tijd om het geld in te zamelen en het werpt te veel vragen op”. Clinton stelde voor om voortaan alleen nog Amerikaanse staatsburgers toestemming te geven politieke schenkingen te doen. Nu is dat ook toegestaan voor buitenlanders die legaal in de VS wonen.

Verder pleitte Clinton onder meer voor de afschaffing van een van de voornaamste mazen in de wet, waar het gaat om zogeheten soft money. Met die term worden bijdragen aangeduid die niet voor een bepaalde kandidaat of campagne zijn bestemd, maar voor de partij en het verkiezingsproces in het algemeen. Aan bijdrages voor een campagne in het bijzonder (hard money) zijn beperkingen gesteld, maar soft money kan in onbeperkte hoeveelheden gegeven worden.

Niet alleen de Republikeinen zijn sceptisch over Clintons plotselinge bekering tot hervorming van het systeem van campagnefinanciering. “Hij wordt met zijn hand in de koektrommel betrapt”, schreef The Washington Post gisteren in een hoofdartikel, “en opeens staat bestrijding van koekjesdiefstal boven aan zijn agenda”.

Hoewel opinie-onderzoek aangeeft dat Clintons herverkiezing door alle publiciteit over de kwestie van de campagnegelden niet in gevaar komt, lijkt hij er wel kiezers door kwijt te raken. Daarmee neemt de kans af dat Clintons vurige wens in vervulling gaat dat hij, na vier jaar geleden met slechts 43 procent van de stemmen te hebben gewonnen, deze keer een mandaat krijgt van meer dan vijftig procent van de kiezers.

    • Juurd Eijsvoogel