ORGANOGENE BRON ZEER OUDE FOSSIELEN TER DISCUSSIE GESTELD

Naarmate men verder in de geologische tijd teruggaat worden de levensvormen minder gecompliceerd en dus moeilijker te onderscheiden van niet- organogene structuren. Er heeft echter nooit veel twijfel bestaan aan de organogene oorsprong van zogeheten stromatolieten. Deze structuren, die al voorkomen in gesteenten van meer dan driemiljard jaar oud, bestaan uit onregelmatig golvende laagjes.

Volgens de geldende opvattingen zijn ze gevormd door bezinking van slib en kalkdeeltjes, al dan niet in samenhang met chemische neerslag van kalk, op blauwgroene algen (of mogelijk een ander primitief organisme). Inderdaad lijken sommige algenmatten die thans op vergelijkbare wijze worden gevormd als twee druppels water op de fossiele exemplaren, zowel op macroscopische schaal (orde van grootte van meters) als onder de microscoop.

Deze 'zekere' sporen van oud leven zijn nu echter als zodanig ter discussie gesteld door twee onderzoekers van het MIT (Nature, 3 oktobe)). Zij namen foto's van gesteentepakketten die uit stromatolieten zijn opgebouwd, alsook van zeer dunne doorsneden die zij onder de microscoop bekeken. Digitale vergelijking leerde dat de gelaagdheid van stromatolieten in 'het veld' en onder de microscoop gehoorzaamt aan dezelfde wetten, een gegeven die ze vervolgens gebruikten om het groeimechanisme te ontrafelen.

De conclusie van hun onderzoek is dat stromatolieten gevormd zouden kunnen worden door een samenspel van vier abiotische processen: het uitzakken in water van sedimentaire deeltjes, het hellingafwaarts 'wegglijden' van het uitgezakte materiaal, chemische neerslag, en ongerichte effecten. Dit houdt echter niet in dat stromatolieten ook werkelijk abiotisch zijn. Dat lijkt zelfs onwaarschijnlijk, want in vrijwel alle oude stromatolieten zijn bij nauwkeurige microscopische analyse restanten van organismen aangetroffen.

Met betrekking tot recent gevormde stromatolieten vormde geyseriet, een mineraal dat bij sommige hete bronnen wordt gevormd (onder meer in Yellowstone Park), lange tijd het 'bewijs' dat dergelijke structuren ook zonder tussenkomst van een organisme kunnen ontstaan. Inmiddels is echter gebleken dat ook bij de vorming van dit mineraal een microscopisch dun laagje van micro-organismen actief is. De conclusie moet dus zijn dat stromatolieten wel als een sterke aanwijzing, maar niet zonder meer als bewijs voor de activiteit van levende organismen mogen worden beschouwd.

    • A.J. van Loon