Hartverwarmende schaakliefde

Er zijn helden van de schaakwereld die nooit grote overwinningen hebben behaald. Ik heb hier wel eens het verhaal naverteld van de Iraanse schaker Tondivar. In de tijd van Khomeini, toen schaken in Iran verboden was, kwam zijn schaakclub in het geheim bijeen in een kledingfabriek.

Schaaklievende boekhandelaars die in het complot zaten, konden af en toe nog illegale schaakliteratuur leveren. Het was erg gevaarlijk. Er mag allang weer geschaakt worden in Iran, maar veel goede schakers zijn intussen geëmigreerd. In China was het schaken in de tijd van de Culturele Revolutie verboden. Nu is Afghanistan aan de beurt.

Op de laatste olympiade in Jerevan kwamen de Afghaanse schakers pas opdagen nadat er al zeven ronden gespeeld waren. Ze mochten nog meedoen. In het novembernummer van Schach wordt uitgelegd waarom ze zo laat waren. De Spaanse journaliste Rosa de las Nieves sprak met de voorzitter van de Afghaanse schaakbond, en het is een verhaal van tegenslag en ontberingen dat hij vertelt.

Toen de uitnodiging voor de olympiade kwam, was hij in Kirgizië. Het kostte hem 45 dagen om de stad Mazar-i-Sjerif te bereiken, in het noorden van Afghanistan. In de hoofdstad Kabul moest hij niet zijn, want daar waren de Talibans, die het schaken verboden hadden, omdat het in strijd met Islamitische regels zou zijn. De leden van het Afghaanse olympiadeteam kwamen uit het noorden, dat niet door de Talibans veroverd was. In het noorden was ook generaal Dostam, president van de Nationale Islamitische Beweging. Hij was geen vijand van het schaken en hij beloofde 6000 dollar voor de reiskosten.

Het duurde lang voor het geld kwam en de visaproblemen geregeld waren. Toen kon de lange reis naar Jerevan beginnen. Een vliegverbinding was er niet. De schakers moesten met de bus, duizenden kilometers, door Oezbekistan en door Turkmenië. In de Turkmeense hoofdstad Asjchabad was een vliegtuig naar Jerevan. Om vier uur 's nachts kwamen ze aan, de volgende dag zaten ze aan de borden. Ze konden nog slechts de helft van de partijen spelen en haalden de 112de plaats. Voor hen moet het meedoen belangrijker dan het winnen zijn geweest. Het was veertien jaar geleden dat een Afghaans team aan de olympiade had meegedaan.

Hartverwarmende schaakliefde, een voorbeeld voor ons allen. De voorbeelden hoeven overigens niet per se in verre landen gezocht worden. Vorige week werd Catharina Roodzant honderd jaar. Het is meer dan zestig jaar geleden dat ze voor het eerst dameskampioen van Nederland werd, maar ze heeft de lust in het spel nog lang niet verloren en schaakt nog iedere week twee avonden, bij twee verschillende clubs. Vaak heb ik mijn bewondering geuit voor de onverwoestbare Karpov, maar hij is eigenlijk nog maar een broekje dat nog een halve eeuw te gaan heeft voor hij met de volwassenen mee kan praten.

Karpov en Van Wely gingen na afloop van het Tilburgse Fontystoernooi verder naar Cap d'Agde, waar een sterk rapidtoernooi werd gehouden met een eerste prijs van 100.000 Franse frank. Ze plaatsten zich bij de laatste acht, die verder gingen volgens het knock-out systeem. Volgende week meer.

Het is moeilijk om een keuze te maken uit de vele opwindende partijen die in dat Fontystoernooi gespeeld zijn. Hier is het mooiste uit de gevechten tussen Nederland en de rest van de wereld.

Wit Van Wely-zwart Karpov

1. d2-d4 Pg8-f6 2. c2-c4 e7-e6 3. Pg1-f3 b7-b6 4. g2-g3 Lc8-a6 5. b2-b3 La6-b7 6. Lf1-g2 Lf8-b4+ 7. Lc1-d2 a7-a5 8. 0-0 0-0 9. Pb1-c3 d7-d6 10. Dd1-c2 Pb8-d7 11. Tf1-e1 Lb4xc3 12. Ld2xc3 Lb7-e4 13. Dc2-b2 Dd8-b8 14. Lg2-f1 c7-c5 15. Ta1-d1 Tf8-d8 16. Lf1-h3 a5-a4 17. Pf3-d2 a4xb3 18. a2xb3 Le4-b7 19. d4-d5 e6-e5 Van Wely vond 19...exd5 20. c4xd5 Lxd5 sterker. Na 21. Lxd7 Txd7 22. Lxf6 gxf6 23. Dxf6 is het niet prettig voor zwart om met een open koningsstelling te spelen, maar mat gaat hij niet gauw en hij zou tegenkansen hebben. Nu echter staat hem slechts een lang lijden te wachten. 20. e2-e4 Pd7-f8 21. f2-f4 Pf6-d7 22. Pd2-f3 Td8-e8 23. Te1-f1 f7-f6 24. Db2-c2 Db8-c7 25. Td1-a1 Ta8xa1 26. Tf1xa1 Kg8-f7 27. Pf3-h4 Te8-a8 28. Ta1-f1 Lb7-c8 29. Dc2-e2 g7-g6 30. De2-f2 Dc7-d8 31. Ph4-f3 Dd8-e7 32. Pf3-g5+

Begin van een mooie paardensprong. 32...fxg5 33. fxe5+ Kg8 34. exd6 komt niet in aanmerking voor zwart. 32...Kf7-g7 33. Pg5-e6+ Kg7-g8 34. Pe6-c7 Ta8-a7 35. Pc7-b5 Ta7-a8 36. f4xe5 d6xe5 37. d5-d6 De7-f7 38. Pb5-c7 Ta8-b8 39. Pc7-d5 Kg8-g7 40. Lh3xd7 Pf8xd7 41. Pd5xf6 Df7xf6 Legt zich bij beslissend materiaalverlies neer. Na 41...De6 42. Pd5 zou wit in de aanval winnen. 42. Df2xf6+ Pd7xf6 43. Lc3xe5 Lc8-h3 44. Le5xf6+ Kg7-f7 45. Tf1-f4 Kf7-e6 46. Lf6-e7 Tb8-a8 47. Tf4-h4 Ta8-a1+ 48. Kg1-f2 Ta1-a2+ 49. Kf2-e3 Lh3-f1 50. Lh3-f1 50. Th4xh7 Een stelling waarin je kan denken: jammer als hij nu opgeeft. Karpov blijft heel lang gewillig. 50...Ta2-b2 51. d6-d7 Tb2-e2+ 52. Ke3-f4 Ke6xd7 53. Le7xc5+ Kd7-c6 54. Lc5-e3 g6-g5+ 55. Kf4-f3 Te2-b2 56. Th7-h6+ Kc6-d7 57. Kf3-g4 Tb2xb3 58. Le3xb6 Lf1xc4 59. Kg4xg5 Tb3-b5+ 60. Kg5-f4 Lc4-d3 61. e4-e5 Ld3-c4 62. Th6-d6+ Kd7-e7 63. h2-h4 Lc4-e6 64. h4-h5 Tb5-b2 65. Lb6-e3 Tb2-b4+ 66. Td6-d4 Zwart gaf op.

Wit Lautier-zwart Piket

1. c2-c4 e7-e5 2. Pb1-c3 Pb8-c6 3. Pg1-f3 Pg8-f6 4. g2-g3 d7-d5 5. c4xd5 Pf6xd5 6. Lf1-g2 Pd5-b6 7. a2-a3 Lf8-e7 8. b2-b4 Lc8-e6 9. Ta1-b1 f7-f6 10. d2-d3 0-0 11. Pc3-e4 Le6-a2 12. Tb1-b2 La2-d5 13. Pe4-c5 a7-a5 14. e2-e4 Hij overschat zijn stelling. Met 14. Pxb7 Dc8 15. Pb7xa5 Pc6xa5 16. b4xa5 zou wit een klein voordeeltje houden door zijn betere pionnenstelling. 14...Ld5-f7 15. Dd1-c2 a5xb4 16. a3xb4 Pc6xb4 Scherp berekend en getaxeerd. 17. Tb2xb4 Pb6-d7 18. d3-d4 e5xd4 19. Tb4xd4 Le7xc5 20. Td4xd7 Lc5xf2+ 21. Dc2xf2 Dd8xd7 22. 0-0 Zwarts combinatie heeft tot een materieel ongeveer gelijke stand geleid, maar zwart heeft het initiatief. 22...Ta8-a2 23. Df2-c5 Tf8-e8 24. Pf3-h4 Dd7-d3 25. Dc5xc7 Wit had het moeilijk, maar dit verliest geforceerd. 25...Lf7-c4 Dreigt 26...Txg2 26. Tf1-e1 Ta2-e2 27. Dc7-a5 Of 27. Txe2 Dd1+ 28. Lf1 Lxe2 29. Df4 Txe4 27...b7-b6 28. Da5-b4 28...Te8xe4 29. Ph4-f3 Na 29. Lxe4 wint zwart met 29...Dd4+ en na 29. Txe2 Txe2 wint zwart minstens een stuk, de hoofddreiging is weer 30...Txg2+ 29...Lc4-d5 Wit gaf op.

    • Hans Ree