Gezichtsmasker uit Romeinse tijd past in traditie offerritueel

Bij archeologische noodopgravingen in de polder Roomburg, oostelijk van Leiden, is een massief bronzen gezichtsmasker tevoorschijn gekomen. Dit masker - vizier is beter: er hoort nog een helm aan vast te zitten - dateert uit de tweede eeuw na Christus, meet van kruin naar kin ongeveer 25 centimeter en laat een jong, nogal wezenloos gezicht zien onder krullend haar. De vondst werd aangetroffen tussen de oeverwerken van de zogenoemde Gracht van Corbulo, de door de Romeinen gegraven verbinding tussen de Oude Rijn en de Maas. Het masker is bijzonder goed bewaard gebleven en het brons heeft tijdens het verblijf in de bodem een diep gouden glans gekregen.

Helmen met bijbehorende gezichtsmaskers zijn geen onbekend verschijnsel voor de archeologie van de Romeinse Tijd. In Europa werden tot nu toe delen van circa zestig van deze uitrustingsstukken gevonden, waaronder de twaalf ontdekt op het Kops Plateau te Nijmegen. Bij drie van deze twaalf was een soortgelijk masker aanwezig. Die waren echter van ijzer vervaardigd en bekleed geweest met dun zilver.

Helmen met gezichtsmaskers maakten waarschijnlijk ooit deel uit van het parade-uniform van cavalerie-officieren. Het is niet zeker of ze ook voor de bescherming van hoofd en gezicht tijdens gevechten waren bedoeld, daarvoor lijken ze toch wat onhandig. Opmerkelijk is dat een deel van de helmen en gezichtsmaskers wordt teruggevonden in een context die archeologen als bewijzen van offerpraktijken interpreteren. De Nijmeegse exemplaren bijvoorbeeld waren zorgvuldig op de grond geplaatst samen met aardewerk. Bij een helm lag zelfs een complete kip.

Ook het masker uit de Roomburgse polder lijkt een rol te hebben gespeeld in een dergelijk ritueel. Onmiddellijk ernaast bevonden zich de resten van een paard. Dit soort offerpraktijken paste in een lange traditie waarin militairen hun goden bedankten voor bewezen diensten of genoten bescherming.

Staatssecretaris Nuis nam het masker gisteren in ontvangst van de archeoloog drs T. Hazenburg, namens de Rijksdienst voor het Oudheidkundig Bodemonderzoek verantwoordelijk voor de opgraving in de polder Roomburg. Nuis heeft het inmiddels overgebracht naar het Rijksmuseum van Oudheden te Leiden. Het Romeinse bronzen vizier is daar de komende twee weken in de Taffeh-zaal te bewonderen.

    • Theo Holleman