Vechtlust van 'gemene' Gingrich is nog niet verminderd

DULUTH (GEORGIA), 1 NOV. Op het grote, lege parkeerterrein van winkelcentrum Het Prado - in Duluth, een voorstad van Atlanta - vallen de revolutionairen enigszins in het niet. Slechts enkele tientallen getrouwen zijn komen opdagen om op een door-de-weekse avond, minder dan een week voor de verkiezingen, te luisteren naar een toespraak van Newt Gingrich.

Als Gingrich uit zijn grote terreinwagen stapt, zijn witte haardos als een helm op zijn hoofd, overziet hij zijn aanhang als een generaal die zijn uitgedunde troepen aanschouwt. Hun aantal valt niet mee, maar hij lacht hun toch vastberaden toe.

Amper anderhalf jaar geleden nog gold Gingrich als de machtigste man van Amerika, die meer nog dan de president de politieke agenda kon bepalen. Zijn 'Republikeinse Revolutie' zou de hele Amerikaanse politiek op zijn kop zetten. Het weekblad Time riep hem in december uit tot Man van het Jaar. En ook zelf beschouwde hij zich als een historische figuur, als iemand die de Amerikaanse geschiedenis een beslissende wending zou geven, een politicus uit de categorie van Franklin Delano Roosevelt en Charles De Gaulle.

Maar de revolutie is door de onbuigzame opstelling van de Republikeinen in diskrediet geraakt. En haar leider, inmiddels de minst populaire politicus van het land, voert in zijn kiesdistrict in Georgia campagne voor het behoud van zijn zetel in het Huis van Afgevaardigden. De man die verantwoordelijk was voor de enorme Republikeinse overwinning bij de Congres-verkiezingen van 1994 wordt nu door steeds meer partijgenoten gemeden. De man die twee jaar lang dag-in-dag-uit het politieke nieuws domineerde, wordt nu door de media vrijwel genegeerd. De man die de schrik van Democraten in het hele land was, is nu hun favoriete boeman.

Maar in Newtland, zoals zijn welvarende kiesdistrict in de heuvels ten noorden van Atlanta wel wordt genoemd, weet de verguisde voorzitter van het Huis van Afgevaardigden toch nog warme gevoelens op te wekken. Dit district is een van de meest Republikeinse van het land. Tussen de talloze shopping malls, kantorenparken en snelwegen wonen vooral blanke, welgestelde en behoudende Amerikanen in bosrijke buurten. En hoewel de Democraten een conservatieve en steenrijke zakenman, de koekjesfabrikant Michael Coles, tegen Gingrich in veld hebben gebracht, geven opiniepeilingen Gingrich toch een comfortabele voorsprong.

Alle aanhangers die zijn afgekomen op de spreekbeurt in Duluth willen Gingrich persoonlijk de hand drukken - wat gezien de beperkte opkomst geen probleem is en in een kleine tien minuten is gebeurd. Newt, zoals hij hier voor iedereen kortweg heet, wordt uitgebreid op de schouders geklopt, bemoedigend toegesproken en zonder moeite overgehaald om met onbekende sympathisanten te poseren voor een foto. Hij neemt zelfs de tijd om een paar vragen van een Nederlandse journalist te beantwoorden, over wat hij als het grootste succes beschouwt van zijn periode als voorzitter van het Huis van Afgevaardigden, en wat als de grootste mislukking.

“We hebben twee enorme successen geboekt”, zegt hij met de hem kenmerkende zelfverzekerdheid. “Het nationale debat gaat nu over onderwerpen die wij aan de orde hebben gesteld. Zelfs president Clinton belooft nu belastingverlagingen, pleit voor uniformen op school, een kleinere overheid en overdracht van macht aan de deelstaten. Toen hij aantrad waren toelating van homo's in het leger en de instelling van een gecentraliseerd systeem van gezondheidszorg de grote onderwerpen. Het andere succes is dat we de arbeidsmoraal hebben hersteld door de strengere bijstandswet. Daardoor wordt weer duidelijk dat geluk iets is dat je zelf moet najagen, en niet iets dat met bonnen wordt verstrekt door het ministerie van geluk.”

“Mijn grootste teleurstelling is dat de Democraten bereid bleken oude mensen de stuipen op het lijf te jagen, door valselijk te beweren dat wij van plan zijn te snijden in hun ziektekostenverzekering Medicare - terwijl we alleen de groei iets wilden afremmen. Dat president Clinton daar veertien maanden lang over zou liegen, alleen maar om stemmen te winnen, dat had ik niet voor mogelijk gehouden. En ik vind het schandelijker dan alle andere schandalen bij elkaar.”

Terwijl hij dat zegt is opeens de boosheid terug in de ogen van Newt Gingrich, de drift waar hij beroemd en berucht om is en die ertoe geleid heeft dat hij in de populaire politieke strip Doonesbury altijd wordt afgebeeld als een ronde bom met een brandende lont. Ongeduldig, arrogant en gedreven door een onwrikbaar vertrouwen in het eigen gelijk, heeft Gingrich een snelle carrière gemaakt in de politiek. Wie in de weg van zijn ambitie stond, kon rekenen op zijn toorn.

Maar diezelfde eigenschappen hebben hem, toen hij op het hoogtepunt van zijn macht stond, de das om gedaan. In zijn strijd met president Clinton over de begroting was hij er vorig jaar vast van overtuigd dat de ernstig verzwakte president zou inbinden. Toen Clinton dat niet deed, kwam het niet bij Gingrich op om naar compromissen te zoeken. In plaats daarvan liet hij het aankomen op een harde confrontatie die uitmondde in sluiting van het overheidsapparaat, waar de Republikeinen vervolgens de schuld van kregen. Clinton kon zich opwerpen als de redelijke staatsman, die als enige de onbezonnen revolutionairen van Gingrich in toom kon houden. En de populariteit van Gingrich, vooral onder vrouwen, kelderde dramatisch. In reclamespotjes van de Democraten wordt hij de afgelopen maanden consequent afgeschilderd, zoals hij zelf zegt, als “de gemeenste man van Amerika”.

Maar als Gingrich ontmoedigd is door de neergang van zijn politieke fortuin dan laat hij dat niet blijken. Met verve gaat hij tekeer tegen de verzorgingsstaat en vertelt hij hoe bijna alle onderdelen van het Contract met Amerika, het politieke programma waar de Republikeinen in 1994 de verkiezingen wonnen, onder zijn leiding door het Huis zijn aangenomen. En met niet minder enthousiasme somt hij op wat zijn prioriteiten zullen zijn als de Republikeinen volgende week hun meerderheid in het Congres vasthouden of uitbreiden: aanpak van drugsverslaving, hervorming van het onderwijs, en, opmerkelijk genoeg, ontwikkeling van een grootschalig preventieprogramma voor suikerziekte.

Maar of Gingrich de kans krijgt terug te keren als voorzitter van het Huis is erg onzeker, ook wanneer de Republikeinen inderdaad de meerderheid zouden behouden. Tijdens de hele verkiezingscampagne hebben zijn partijgenoten bijna even hard hun best gedaan om hem buiten hun campagnes en te houden, als de Democraten hun best hebben gedaan hem juist naar voren te schuiven als de kwade genius achter alle Republikeinen. Het is moeilijk voor te stellen hoe Gingrich na de verkiezingen door zijn Republikeinse collega's weer gewoon in zijn prominente positie hersteld zou worden. Extra kwetsbaar is hij bovendien omdat er een aantal onderzoeken loopt naar mogelijke overtreding van de ethische regels van het Congres. In de praktijk had zijn tweede man, Dick Armey, de afgelopen maanden al een groot deel van zijn taken overgenomen.

Hoe zijn directe politieke toekomst er ook mag uitzien, Gingrich is er niet de man naar om zich neer te leggen bij een plaats in de geschiedenisboeken als niet meer dan een overgangsfiguur, laat staan een tragische overgangsfiguur. “We hebben in korte tijd al zoveel veranderd”, betoogt hij voor zo'n vijftig leden van de kamer van koophandel van Duluth, die bijeen is in het plaatselijke filiaal van de Citizens Bank. “De revolutie is al niet meer te stoppen.”

Hij noemt vele voorbeelden, van grote staatsrechtelijke veranderingen tot kleine symbolisch details - zoals de afschaffing van de gratis levering van emmertjes met ijsblokjes, tweemaal daags, aan alle Congres-leden. “Er waren veertien mensen in dienst om al dat ijs af te leveren, wat vervolgens naast de ijskast werd gezet. Gratis ijs, noemden ze dat, en daarmee bedoelden ze dat de belastingbetaler ervoor opdraaide. Wij hebben 500.000 dollar per jaar bespaard door daar meteen een einde aan te maken. We hebben niet eerst een commissie voor de bestudering van de ijsleverantie ingesteld, we hebben niet voorgesteld de ijslevering stapsgewijs te verminderen, nee, we zijn in één klap gestopt. En daarom noemen ze ons extreem.”

Gingrich geniet van zijn eigen anekdote, van het hakken op de Democraten. Zijn vechtlust is nog onverminderd.

    • Juurd Eijsvoogel