Genootschap van weinig woorden

Henning Mankell: HZNDHDNESR. Een geheim genootschap. Vertaals uit het Zweeds door Cora Polet. Querido, 176 blz. ƒ 29,90

Er ontbreekt iemand in het leven van Joel Gustafson, het jongetje van de houthakker. Dat is niet best. Hij kent niemand anders met wie zoiets aan de hand is. Hij weet niet wat hij moet zeggen als ernaar gevraagd wordt. 'Het is erger dan een bril dragen. Ja, het is zelfs erger dan stotteren. Geen moeder hebben is het allerergste dat er is.' En als ze nu nog gewoon doodgegaan was, dat zou hij misschien nog wel kunnen zeggen. Maar ze is niet dood. Ze is weg. Ze heeft een koffer gepakt en ze is vertrokken, zomaar, omdat ze de onrust had. Dat zegt de bovenbuurvrouw tenminste. Joels vader, pappa Samuel, die ooit op een schip voer, maar die op een voor Joel onbegrijpelijke manier kans heeft gezien om aan te spoelen in het plaatsje midden in het bos waar ze nu wonen, zegt er meestal niets over.

Ze heet Jenny, die moeder die weg is.

Omdat er geen moeder in huis is, moet Joel moeder zijn voor zichzelf. Het fornuis aansteken, de boodschappen doen, aardappels koken, wachten tot pappa Samuel thuiskomt die het vlees braadt. Omdat hij moeder moet zijn vraagt hij aan zijn vader een electrisch fornuis. En hij vraagt zich bezorgd af of zijn vader hem misschien een slechte moeder voor zichzelf vindt. Of zijn vader daarom misschien ineens zo'n pijnlijke belangstelling heeft voor de vrouw die in het café werkt en die veel te grote borsten heeft.

Vlak nadat Joel een hond ziet die naar een ster rent, richt hij een geheim genootschap op waarvan hij zelf als enige lid is. Het heet: HZNDHDNESR. Zo heet het boek van de Zweedse schrijver Henning Mankel ook: HZNDHDNESR. Een geheim genootschap. Het betekent: 'Het Zoeken Naar De Hond Die Naar Een Ster Rende'. Dat is de taak van het genootschap, en die taak moet 's nachts uitgevoerd worden.

Het is 's nachts, zoals bekend, donker en heel anders dan overdag. In het dorp midden in de Zweedse bossen ligt er ook nog aldoor sneeuw en is het 's nachts ijzig koud, zo koud dat ademhalen pijn doet. En die hond laat zich meestal niet zien. En op een nacht als Joel na een expeditie voor het geheime genootschap thuiskomt, merkt hij dat pappa Samuel er niet meer is. 'Eerst had mamma Jenny hem in de steek gelaten. Nu had pappa Samuel hetzelfde gedaan.

Zijn goede humeur, het neuriën van de zeemansliedjes, de belofte van een fiets, het was allemaal één grote leugen geweest.

Zijn angst was zo groot dat die brulde binnen in hem. Alsof daar een vastgeketende hond aan een stuk door zat te janken.'

HZNDHDNESR. Een geheim genootschap is een heel aangrijpend en een heel Scandinavisch boek. Dat gaat vaak samen lijkt wel. Dat komt misschien door sneeuw en door zwijgzaamheid en door ruimte - allemaal clichés natuurlijk, maar toch voelen de mooiste Scandinavische boeken zo. Alsof alles gedempt wordt en verstild en er maar een enkele keer een woord wordt gesproken, maar dat woord dat liegt er dan ook niet om. Daar zit dicht opeengepakte wanhoop in. En die sneeuw en dat donker laten ook nog maar weer eens goed voelen hoe alleen iedereen toch is. Vooral kinderen denk je soms, die zitten zo alleen opgesloten in hun kinderwereld waarin zoveel onbegrijpelijk en onoverzienbaar is en waarin maar een paar duidelijke punten van houvast zijn. Een moeder bij voorbeeld. Maar die is weg. Een vader - maar die is op een nacht ook weg.

Pappa Samuel is natuurlijk niet wegggelopen van zijn elfjarige zoon. Pappa Samuel is alleen maar midden in de nacht de deur uitgeslopen om bij Sara met de grote borsten in bed te gaan liggen. Om Joel te verraden door haar gewoonweg het rode litteken op zijn dij te laten zien.

Er gebeurt van alles in HZNDHDNESR, allemaal kleine gebeurtenissen die toch heel groot zijn en er wordt veel in gevoeld en weinig in gezegd. Henning Mankell schrijft sterke, vaak korte zinnen (die wel erg goed vertaald moeten zijn door Cora Polet) en hij lijkt precies te weten wat het is om een kind te zijn met een achterlijk houtfornuis, zonder fiets en zonder moeder. Maar hij snapt ook wat een vader is en wil, zo'n grote en vreemde maar eigenlijk heel aardige vader. Wie dit boek leest gaat vanzelf van Joel houden en van zijn vader en van de stilte om hen heen. En vooral van de stijl van Mankell.

    • Marjoleine de Vos