Tientje of geeltje

“DODELIJK voor het publieke bestel.” Dat was vijf jaar geleden de kwalificatie die de toenmalige KRO-voorzitter Braks gebruikte toen minister d'Ancona opperde dat de omroepverenigingen best een bijdrage van vijfentwintig gulden per lid konden leveren aan de programma's die 't hem moeten doen.

Andere reacties varieerden van “absurd” (d'Ancona's partijgenoot en VARA-voorzitter Van Dam) en “naïef” (TROS-directeur Wolzak) tot “niet verstandig” (NOS-voorzitter De Jong).

Het 'omroepgeeltje' duikt nu in licht-gewijzigde vorm weer op in de hervormingsplannen voor de publieke omroep die staatssecretaris Nuis (Media) voor advies naar de Raad van State heeft gestuurd. Het blijkt maar weer eens, bewindslieden (en omroepbestuurders) komen en gaan maar de continuïteit van de ambtelijke onderstroom in het mediabeleid is onverstoorbaar.

Het omroepgeeltje belooft weer een leuke kluif te worden voor het Haags-Hilversumse circuit. Het was wel duidelijk waarom Hilversum vijf jaar geleden te hoop liep: òf de leden stromen weg, òf de verenigingskassen stromen leeg. En zou het niet oneerlijk zijn leden extra te laten betalen voor programma's waarvan niet-leden kunnen meegenieten? Aan de andere kant hebben de omroepverenigingen wel enige verplichtingen jegens het bestel dat hun een nog altijd riante, bij de wet beschermde voorkeurspositie verschaft. En contributie voor lidmaatschap is ontegenzeggelijk een betere graadmeter dan de achterhaalde omroepverkiezingen die de commissie-Ververs onlangs voorstelde.

Of moet het geeltje toch vooral politiek wisselgeld opleveren? Een eigen bijdrage van de omroepen vormt slechts ten dele een bijdrage aan de structurele aanpassing die van het publieke bestel wordt gevraagd in de snel-veranderende (multi)mediamarkt. Nuis behoudt zich uitdrukkelijk het antwoord voor op de vraag of het bestel met drie televisie- en vijf radiozenders niet wat ruim bemeten is. Ondanks alle adempauzes en intermezzi nadert het uur van de kerntakendiscussie in medialand. Beter laat dan nooit.

OF HET NU EEN tientje blijft of een geeltje wordt, de omroepverenigingen zullen als het plan van Nuis doorgaat nooit meer dezelfde zijn. De automatische band tussen omroepblad en lidmaatschap wordt terecht doorgesneden. En de verenigingen zelf komen op afstand te staan van een - benoemde - raad van bestuur en dito netcoördinatoren. De omroepen houden nog wel een belangrijke zeggenschap over de gezamenlijke programma's van de NOS. Dat is in het verleden een recept gebleken voor obstructie. Voortdurende zeggenschap valt moeilijk te rijmen met de nieuwe opzet die nu juist de doorslaggevende invloed van deelbelangen beoogt te beperken.

Nuis is nog wat stil over “de heldere scheiding tussen publieke en commerciële omroep”, die hij eerder dit jaar bepleitte. Daarbij gaat het om meer dan een geeltje.