Rode oortjes

ROTTERDAM, 30 OKT. Uitgerekend op het moment dat minister Wijers (Economische Zaken) in moeizame onderhandelingen met het Zuidkoreaanse Samsung probeert werkgelegenheidsgaranties af te dwingen bij de mogelijke overname van Fokker komt de Algemene Rekenkamer met een vernietigend rapport over steunoperaties (aan ondermeer Fokker) uit het recente verleden.

Niet bekend

Publikatie van deze kritiek zal het ministerie van Economische Zaken - waar een aantal voorgangers van minister Wijers nadrukkelijk in de fout is gegaan - niet leuk vinden. Maar volgens een naaste medewerker van minister Wijers heeft de vrij strakke opstelling van de bewindsman in het dossier-Fokker mede te maken met het Rekenkamer-rapport. Dat Wijers uitgerekend gisteravond de Kamer inlichtte over de onderhandelingen met Samsung is wat dat betreft geen toeval. De nadruk die de bewindsman nu vooral probeert te leggen op het behoud van Fokker-banen in ruil voor staatsdeelneming, startkapitaal en ontwikkelingskredieten voor Fokker-Samsung is vooral ingegeven door de forse kritiek van de Rekenkamer op de weinig schematische manier waarop de overheid (en dan vooral Economische Zaken) on het verleden bij steunoperaties voor NedCar, DAf en Fokker te werk is gegaan.

Bij die operaties, zo is de Rekenkamer gebleken, was in geen van de onderzochte gevallen bij de betrokken interdepartementale werkgroepen voldoende samenhangende informatie over de situatie van de betrokken bedrijven beschikbaar om op grond daarvan een oordeel te kunnen vormen over het toekomstperspectief van die ondernemingen. In strijd met de lessen van de RSV-enquête bleek in geen van de in het onderzoek betrokken gevallen een reddingsplan - met daarin een uitgewerkt perspectief op de door de Staat te spelen rol - te zijn opgesteld. Zogenoemde clusters rond de in het geding zijnde bedrijven zijn volgens de Rekenkamer niet in kaart gebracht en konden daardoor geen rol van betekenis spelen bij de diverse operaties. Omdat daardoor de doelstellingen van de steunverlening ontbrak, is de Rekenkamer niet in staat om bijvoorbeeld vast te stellen of de staatssteun tot behoud van arbeidsplaatsen heeft geleid. Nu dient gezegd te worden dat de clusterbenadering niet door Wijers zelf was bedacht maar door zijn voorganger Koos Andriessen. Die verwoordde dat beleid uitdrukkelijk in de zogenoemde Industriebrief 1993. Wijers draagt ook geen politieke verantwoordelijkheid voor de steunoperaties die zijn bekeken. Dat waren zijn voorgangers De Korte en Andriessen. Maar Wijers kent de inhoud van het Rekenkamer-rapport al sinds februari, vlak voor de surséance van Fokker. Samen met collega Zalm (Financiën) heeft hij getracht het rapport uit de publiciteit te houden. Beide ministers zijn het met veel conclusies niet eens. Nu is een sterk gekuisde versie zonder cijfers toch openbaar gemaakt. Maar zelfs zonder cijfers is het een stuk om rode oortjes van te krijgen. De banengarantie die de minister nu van Samsung vraagt lijkt het struikelblok bij de onderhandelingen over de overname van Fokker te kunnen worden. Wijers herhaalde gisteren na afloop van een vertrouwelijk overleg met de Vaste Kamercommissie van Economische Zaken dat garanties voor werk belangrijk zijn.

Het zou interessant zijn te weten in hoeverre Wijers' houding in de hele Fokker-affaire al door een en ander is beïnvloed in die zin dat hij niet het risioco wilde lopen van dezelfde fouten beschuldigd te worden als zijn voorgangers.

Eerder zijn in de Tweede Kamer al stemmen opgegaan voor het instellen van een parlementair onderzoek naar de hele Fokker-affaire. Na het rapport van de Rekenkamer zal de behoefte aan zo'n onderzoek vermoedelijk alleen maar toenemen.