De belastingdreiging van 'generatie nix'

In de zomer presenteert staatssecretaris Vermeend (Financiën) een nieuw belastingsysteem, bestemd voor de 21e eeuw. Maar het is de vraag of de generatie die het eerste deel van dat tijdsgewricht domineert, zich tegen die tijd in dat systeem kan vinden. Het gaat om de Nix-generatie: degenen die met een geboortejaar tussen 1960 en 1980 de 'babyboomers' opvolgden.

De nixers krijgen het verwijt dat ze, zich wentelend in een niet-zelfverdiende welvaart, onledig houden met de consumptie van patat en instant-kicks zonder mooie idealen na te jagen.

Een veertigtal vertegenwoordigers van de aangevallen generatie verweerde zich in een open brief aan de gevestigde orde. Een manifest dat afgelopen zaterdag in de opinierubriek van deze krant te vinden was. De initiatiefgroep 'Generatie alles begint met nix' loopt over van dankbaarheid voor de vrede en welvaart waarin ze opgroeide. Ze heeft evenwel minder waardering voor de stugge en aan de top door babyboomers geblokkeerde arbeidsmarkt die hen, goed opgeleid en wel, alleen mondjesmaat en onder slechte voorwaarden opneemt. Intussen, zo signaleren de nixers, krijgen ze wel een torenhoog opgelopen staatsschuld voor hun kiezen en moeten ze hun toekomst bouwen op een verontreinigde bodem. Een na-oorlogse ontsporing die met 100 miljard gulden moet worden rechtgetrokken. Met de neiging ingewikkelde problemen te ontkennen of voor zich uit te schuiven, neemt de gevestigde orde volgens de initiatiefgroep een risico: “Als wij ooit de aftrekbaarheid van hypotheken moeten afschaffen om de rente op jullie schulden te kunnen betalen, is het niet uitgesloten (...) dit dan ook maar met terugwerkende kracht te doen.” Die nieuwe generatie weet feilloos fiscale heilige huisjes te raken. Als afronding van de operatie 'even afrekenen', voorzien de nixers ook een seniorenheffing die door 'verkoop van de boot' moet kunnen worden opgebracht.

Kinderfantasieën? Helemaal niet, babyboomers zelf zetten al de eerste stappen. Vermeend garandeert de onbelemmerde aftrek van hypotheekrente niet verder dan deze kabinetsperiode. Spoedig zal Nederland aansluiting bij de omringende landen moeten zoeken bij het beperken van deze renteaftrek. Wat de terugwerkende kracht betreft, heeft Vermeend al het pad geëffend voor de meest fantasierijke toepassingen. De gedachte dat ouderen fiscaal moeten worden ontzien, staat al ruimschoots op de tocht en de omslag naar een seniorenheffing is snel gemaakt. De babyboomers die de staatsschuld zo lieten oplopen, mogen uit hun spaargeld de rente betalen.

Maar laten de nixers zich niet vergissen. Zó ver laat Vermeend het echt niet komen. Zijn belastingsysteem is onmiskenbaar het produkt van een babyboomer. Met fluwelen handschoenen gaat hij om met het persoonlijke bezit van zijn generatiegenoten die niets willen weten van een afrekening voor hun geld en milieu verkwistende tijdperk. Als iemand naar hun vermogen wijst, dreigen ze dat al in België (de miljonairs) of Luxemburg (de krabbelaars) veilig te stellen. De geschrokken Tweede Kamer gaat daarom snel geld vrijmaken voor de afschaffing van de vermogensbelasting. Niet alleen de vermogenden worden in het nieuwe systeem fiscaal ontzien, ook de werkenden mogen niet te zwaar worden belast. Anders valt ons bedrijfsleven ten prooi aan de Europese concurrentie. Omdat het uit de lengte of uit de breedte moet, gaat Vermeend overeenkomstig de Europese trend het consumeren zwaarder belasten. Dat treft de halve nix-generatie, die werk noch vermogen heeft, maar wel aan het royale consumptiepatroon van haar ouders wil vasthouden.

Vermeend doet dat alles mede om de nixers van werk te voorzien. Er moet goed worden verdiend en veel worden belast om de pensioenlasten en ziektekosten van het snel vergrijzende Nederland op te brengen. Maar hebben de nixers daar straks wel zin in? Van het huidige belastingtarief van 37,5 procent (de eerste belastingschijf) bestaat maar 6 procent uit belastingen en al 15 procent uit AOW-premie. De komende generatie ziet ook wel hoe de babyboomers aan alle kanten fiscaal bevoordeeld vermogen kunnen opbouwen. Dat kan best wel eens tot de begrijpelijke conclusie leiden dat de meeste straks levende senioren zonder overheidsbijdragen heel redelijk in hun eigen pensioen kunnen voorzien.

Het gemak waarmee de politiek nu al via fiscaal terugwerkende kracht tal van bestaande rechten aantast, loopt in rechte lijn door naar een toekomstige herziening van pensioenrechten zodra de zich bekocht voelende nixers de volgende eeuw in financiële problemen komen. Dan ontstaat er toch nog een generatiekloof. Die bleef uit toen de puberende nixers en hun tolerante ouders het opmerkelijk lang samen in één huis bleken uit te houden. De kloof kan zich alsnog gaan aftekenen als de nixers de rekening voor vervuiling en rentelasten naar hun gepensioneerde ouders doorsturen. En in de belastingheffing een mooi instrument vinden om betaling af te dwingen.